Türkiye’de her yıl milyonlarca genç üniversite sınavlarına hazırlanıyor ve binlerce öğrenci farklı şehirlerde eğitim görmek için evlerinden ayrılıyor. Ancak üniversite kazanmakla birlikte başlayan sevinç, çoğu zaman barınma sorunuyla gölgeleniyor. Son yıllarda yükseköğrenimdeki en büyük sorunlardan biri haline gelen barınma krizi hem öğrencilerin eğitim hayatını hem de ailelerin bütçelerini derinden etkiliyor.
KYK Yurtları Yetersiz Kalıyor
Devletin sunduğu KYK yurtları, kapasite artışlarına rağmen talebi karşılamakta zorlanıyor. Türkiye’de yaklaşık 8 milyon üniversite öğrencisi bulunuyor; buna karşın Kredi Yurtlar Kurumu’nun toplam kapasitesi bunun yalnızca küçük bir bölümüne yetiyor. Özellikle büyükşehirlerde ve üniversitelerin yoğun olduğu merkezlerde yurt çıkmayan öğrenciler mecburen özel yurtlara veya kiralık evlere yöneliyor. Ancak bu seçenekler, öğrenci bütçesinin çok üzerinde maliyetler gerektiriyor.
Yurt başvurularında “yüz binlerce öğrencinin açıkta kalması” sorunu her dönem yeniden gündeme geliyor. Yurt çıkmayan öğrenciler ailelerine yük olmamak adına kimi zaman akrabalarının yanında kalıyor, kimi zaman da arkadaşlarıyla aynı odada veya aynı evde kalabalık yaşamayı tercih ediyor. Bu durum, eğitim kalitesini ve öğrencilerin psikolojik sağlığını olumsuz etkiliyor.
Kiralar Cep Yakıyor
Barınma krizinin bir diğer boyutu da kiralık evler. Özellikle pandemi sonrası dönemde büyükşehirlerde kira fiyatlarının hızlı yükselişi, üniversite öğrencilerini en çok zorlayan konulardan biri oldu. 1+1 veya 2+1 dairelerin dahi yüksek fiyatlara ulaşması, ailelerin bütçelerini zorlarken öğrencileri de farklı çözümler aramaya itiyor. Birçok öğrenci, ev tutmak yerine birkaç kişi birleşerek kiraları paylaşmak zorunda kalıyor. Ancak bu da kalabalık yaşam alanlarını beraberinde getiriyor.
Kira bedellerinin yanında depozito, aidat, fatura gibi ek giderler de öğrencilerin yaşam maliyetlerini artırıyor. Örneğin İstanbul, Ankara ve İzmir gibi şehirlerde bir öğrencinin yalnız başına ev kiralaması neredeyse imkânsız hale gelmiş durumda. Anadolu şehirlerinde bile kira fiyatları, öğrencilerin bütçesinin çok üzerinde seyrediyor.
Özel Yurtlar Lüks Oldu
Özel yurtlar ise çoğu zaman “öğrenci dostu” olmaktan uzak. Yüksek fiyatlı hizmetler sunan özel yurtlar, ailelerin gelir düzeyiyle örtüşmüyor. Bazı özel yurtların ücretleri, bir öğrencinin yıllık eğitim masraflarını aşacak seviyelere çıkmış durumda. Örneğin merkezi konumda yer alan, üç öğün yemek ve sosyal imkânlar sunan bir özel yurtta kalmanın maliyeti, çoğu zaman asgari ücretin birkaç katını buluyor.
Bu tablo, barınma krizinin yalnızca “çatı bulmak” sorunu olmadığını, aynı zamanda sosyal adalet meselesine dönüştüğünü gösteriyor. İmkânı olan ailelerin çocukları daha rahat koşullarda eğitim görürken, dar gelirli ailelerin çocukları ise eğitim hakkından mahrum kalma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Çözüm Arayışları ve Öğrenci Tepkileri
Her eğitim öğretim yılı başında öğrencilerin barınma sorunları sosyal medyada gündeme geliyor. “Yurtsuzlar” hareketi gibi çeşitli öğrenci platformları, yaşadıkları zorlukları kamuoyuna duyuruyor. Öğrenciler, barınmanın temel bir hak olduğunun altını çizerek devletin bu konuda daha fazla adım atmasını talep ediyor.
Uzmanlara göre çözümün en kalıcı yolu, devlet yurtlarının kapasitesinin artırılması, öğrenci evlerine yönelik kira desteklerinin verilmesi ve üniversite bölgelerinde sosyal konut projelerinin geliştirilmesi. Bunun yanı sıra yerel yönetimlerin de öğrenci dostu uygulamalarla devreye girmesi gerekiyor. Bazı belediyelerin öğrencilere düşük maliyetli geçici barınma imkânı sağlaması, bu konuda atılan önemli adımlar arasında.
Ailelerin Omuzlarındaki Yük
Barınma sorunu yalnızca öğrencileri değil, aileleri de doğrudan etkiliyor. Orta gelirli aileler bile çocuklarını başka şehirlerde okutmakta zorlanıyor. Eğitim hakkının anayasal bir hak olduğuna dikkat çeken aileler, “Çocuğumuz üniversite kazandı ama barınma sorununu çözemiyoruz” serzenişinde bulunuyor. Bu durum, ülke genelinde sosyal eşitsizlikleri daha görünür hale getiriyor.
Uzmanlar, barınma krizinin uzun vadede gençlerin eğitimden kopmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle dar gelirli öğrencilerin eğitimlerini yarıda bırakma oranı, barınma ve yaşam maliyetleriyle doğrudan bağlantılı.
Sonuç: Eğitim Hakkı Barınma ile Başlar
Yükseköğrenimde barınma sorunu, Türkiye’de yıllardır konuşulan ancak kalıcı çözüm üretilemeyen bir mesele olarak karşımızda duruyor. Devlet yurtlarının yetersizliği, özel yurtların pahalılığı ve kira fiyatlarının kontrolsüz artışı, öğrencilerin en temel ihtiyacı olan barınmayı karşılanamaz hale getiriyor.
Bu sorun, yalnızca gençlerin değil, aynı zamanda toplumun geleceğinin de meselesi. Çünkü barınma hakkı sağlanmadan eğitim hakkı tam anlamıyla gerçekleşmiş olmuyor. Üniversite kazanmak tek başına yeterli değil; öğrencinin başını sokacak bir yuvası yoksa, eğitim süreci daha en başından sekteye uğruyor.
Türkiye’nin genç nüfusunun eğitim hakkını koruyabilmesi için, barınma sorununa acil ve kalıcı çözümler üretmesi şart görünüyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
