MERKEZ BANKALARININ FAİZ TUTUMU
Dünya ekonomisi son birkaç yıldır adeta fırtınalı bir denizde yol almaya çalışıyor. Pandemi, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu'daki gerilimler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve küresel ticarette yaşanan belirsizlikler ekonomileri derinden etkiledi. Bu süreçte en büyük görevlerden biri de merkez bankalarına düştü. Enflasyonu kontrol altına almak için faizleri hızla artıran merkez bankaları şimdi ise tam tersi bir döneme girmeye hazırlanıyor. Ancak bu kez karşılarında çok önemli bir sınav var: Güven sınavı.
Merkez bankalarının görevi sadece para basmak ya da faiz belirlemek değildir. Asıl görevleri fiyat istikrarını sağlamak, yani vatandaşın cebindeki paranın değerini korumaktır. Çünkü yüksek enflasyon, maaşların erimesine, alım gücünün düşmesine ve ekonomik düzenin bozulmasına neden olur.
Son iki yılda dünyanın birçok ülkesinde enflasyon hızla yükseldi. Bunun üzerine başta Amerika Birleşik Devletleri Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası ve birçok ülkenin merkez bankası faiz oranlarını yılların en yüksek seviyelerine çıkardı. Amaç, piyasadaki para miktarını azaltarak enflasyonu dizginlemekti.
Bugün ise tablo biraz değişmeye başladı. Enflasyon birçok ülkede eski seviyelerine göre gerilemiş durumda. Ekonomik büyüme ise yavaşlıyor. Sanayi üretimi zayıflıyor, yatırımlar azalıyor ve iş dünyası daha düşük faiz talep ediyor. İşte tam bu noktada merkez bankalarının önüne önemli bir soru çıkıyor:
"Faiz indirimi için doğru zaman geldi mi?"
İşte güven sınavı tam da burada başlıyor.
Eğer merkez bankaları erken davranıp faizleri hızla indirirse enflasyon yeniden yükselişe geçebilir. Vatandaşın fiyat artışlarıyla ilgili endişesi yeniden artar. Piyasalar, "Merkez bankası enflasyonla mücadeleden vazgeçti" düşüncesine kapılabilir.
Buna karşılık faizler uzun süre yüksek tutulursa bu kez ekonomi daha fazla yavaşlayabilir. Şirketler yatırım yapamaz, kredi kullanımı azalır, işsizlik artabilir ve büyüme olumsuz etkilenebilir.
Yani merkez bankaları adeta ince bir ipin üzerinde yürümeye çalışıyor. Atacakları her adım milyonlarca insanın hayatını doğrudan etkiliyor.
Ekonomide güven en az faiz kadar önemlidir. Çünkü insanlar geleceğe inanırsa harcar, yatırım yapar ve üretir. Güven kaybolursa herkes beklemeye geçer.
Bu nedenle merkez bankalarının yalnızca doğru karar vermesi yetmez. Aynı zamanda bu kararın neden alındığını da piyasalara açık ve net şekilde anlatmaları gerekir. Son yıllarda "iletişim politikası" merkez bankalarının en güçlü silahlarından biri haline geldi.
Bir merkez bankası başkanının yaptığı açıklama bazen faiz kararının kendisinden bile daha fazla etki oluşturabiliyor.
Bugün yatırımcıların en çok takip ettiği konu faiz indiriminin ne zaman başlayacağı değil, hangi hızda devam edeceğidir. Çünkü piyasalar ani değişiklikleri sevmez. Öngörülebilirlik güven oluşturur.
Türkiye açısından bakıldığında da küresel gelişmeler büyük önem taşıyor. Dünyada faizlerin düşmeye başlaması gelişmekte olan ülkelere sermaye girişini artırabilir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için yatırımcıların ekonomik politikalara güven duyması gerekiyor.
Yabancı yatırımcı sadece yüksek faiz nedeniyle bir ülkeye gelmez. Hukukun üstünlüğü, ekonomik istikrar, öngörülebilir politikalar ve güçlü kurumlar da yatırım kararlarında belirleyici rol oynar.
Önümüzdeki aylarda dünyanın en büyük merkez bankalarının atacağı adımlar yalnızca finans piyasalarını değil; döviz kurlarını, altın fiyatlarını, petrolü, borsaları ve hatta market raflarındaki fiyatları bile etkileyecek.
Vatandaş açısından bakıldığında ise faiz kararlarının günlük yaşama doğrudan yansımaları bulunuyor. Kredi faizleri düşebilir, konut ve otomobil kredileri daha ulaşılabilir hale gelebilir. İşletmeler daha uygun maliyetle finansman sağlayabilir. Ancak bütün bunların kalıcı olabilmesi için enflasyonun yeniden yükselmemesi gerekiyor.
İşte bu nedenle merkez bankalarının önündeki süreç oldukça hassas. Atılacak her adım dikkatle hesaplanmak zorunda.
Ekonomide güven kolay kazanılmıyor, ancak çok kısa sürede kaybedilebiliyor. Bu yüzden merkez bankalarının bugün vereceği kararlar yalnızca bugünü değil, gelecek yılların ekonomik istikrarını da şekillendirecek.
Sonuç olarak dünya yeni bir para politikası dönemine hazırlanıyor. Faiz indirimleri birçok ekonomi için kaçınılmaz görünse de asıl mesele indirimin kendisi değil, doğru zamanda ve doğru ölçüde yapılmasıdır. Başarılı olan merkez bankaları sadece enflasyonu düşüren değil, aynı zamanda vatandaşın, yatırımcının ve piyasanın güvenini koruyabilen kurumlar olacaktır. Önümüzdeki aylar, küresel ekonominin yönünü belirleyecek önemli bir dönüm noktası olmaya aday görünüyor.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
