Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından ortaklaşa yürütülen Tüketici Eğilim Anketi sonuçlarına göre hazırlanan Tüketici Güven Endeksi, Temmuz 2025’te yeniden düşüş göstererek 83,5 seviyesine geriledi. Haziran ayında 85,1 olarak ölçülen endeks, bir aylık dönemde %1,8 oranında azaldı.
Tüketici güven endeksi, tüketicilerin hem mevcut ekonomik durumlarını hem de gelecek döneme ilişkin beklentilerini yansıtan önemli bir gösterge olarak takip ediliyor. Endeksin 100’ün altında olması, toplum genelinde tüketici güveninin zayıf olduğunu ve kötümser beklentilerin baskın olduğunu ortaya koyuyor. Temmuz ayında yaşanan düşüş, tüketicilerin geleceğe yönelik kaygılarında artış olduğuna işaret ediyor.
Alt kalemlerde dikkat çeken ayrıntılar: Özellikle beklentiler zayıflıyor
Temmuz 2025 verileri incelendiğinde, endeksi oluşturan dört temel alt kalemin tamamında gerileme yaşandığı görülüyor. Özellikle “gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi” alt endeksindeki düşüş dikkat çekici boyutta:
Alt Endeks Haziran 2025 Temmuz 2025 Değişim (%)
Mevcut dönemde hanenin maddi durumu 69,3 68,2 -1,6
Gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durum beklentisi 85,8 84,6 -1,4
Gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi 82,4 79,0 -4,2
Gelecek 12 aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi 102,6 102,3 -0,3
Burada öne çıkan birkaç önemli nokta var:
*Genel ekonomik beklentilerde bozulma: Tüketiciler, önümüzdeki yılın genel ekonomik durumunun Haziran’a göre çok daha kötü olacağını düşünüyor. %4,2 gibi yüksek oranlı düşüş, makroekonomik belirsizlik algısının arttığını gösteriyor.
*Mevcut mali durum hâlâ kırılgan: “Mevcut dönemde hanenin maddi durumu” endeksi 68,2 ile oldukça düşük seviyelerde seyrediyor ve bu durum, tüketicilerin gelirlerinin ve satın alma güçlerinin hâlen zayıf olduğunu düşündüklerini yansıtıyor.
*Dayanıklı tüketim mallarına yönelik harcama isteği görece yüksek: Tek 100’ün üstünde kalan alt kalem “gelecek 12 ayda dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi” oldu (102,3). Bu kalem, tüketicilerin kısmen de olsa zorunlu veya ertelenemez harcamalar için hâlâ harcama planladıklarını gösteriyor. Ancak Temmuz’da bu kalemde de %0,3 oranında küçülme var; yani harcama iştahında da temkinli bir duruş var.
Bu tablo ne anlatıyor?
Tüketici güven endeksinin uzun süredir 100’ün altında kalması, tüketicilerin ekonomik koşullara dair genel bir kötümserlik hissettiğini net biçimde ortaya koyuyor. Temmuz ayında gözlemlenen düşüş ise bu kötümserliğin güçlendiğine işaret ediyor. Özellikle gelecek 12 aylık genel ekonomik beklentilerdeki bozulma, makroekonomik risklerin ve belirsizliklerin tüketiciler üzerindeki etkisinin büyüdüğünü gösteriyor.
Tüketiciler bir yandan fiyat artışları ve yüksek yaşam maliyeti karşısında maddi durumlarının kötüleştiğini hissederken, diğer yandan yakın geleceğe dair de olumlu bir tablo beklemiyorlar. Bu durum, tüketim eğilimlerini kısmen frenleyebilir ve özellikle iç talebe dayalı sektörlerde yavaşlamaya neden olabilir.
Neden önemli?
Tüketici güven endeksi, hane halklarının ekonomik hayata bakışını ve harcama eğilimlerini doğrudan etkileyen önemli bir veri.
Endeksin zayıf seyretmesi; perakende, otomotiv, konut ve beyaz eşya gibi dayanıklı tüketim malları sektörlerinde talep üzerinde baskı yaratabilir.
Güvenin düşük olması, tüketicilerin harcamaktan çok tasarrufa yönelmelerine sebep olabilir ki bu da ekonomik büyüme açısından risk oluşturur.
Özellikle genel ekonomik durum beklentisindeki hızlı gerileme, geleceğe dönük yatırım ve istihdam kararlarında da temkinli bir tutuma neden olabilir.
Genel değerlendirme
Temmuz 2025 itibarıyla açıklanan veriler, tüketici güveninin hâlen kırılgan ve zayıf seyrettiğini, gelecek döneme ilişkin beklentilerin de kötüleştiğini ortaya koyuyor. Bu tablo, tüketicilerin enflasyon, hayat pahalılığı ve genel ekonomik belirsizlikler nedeniyle daha ihtiyatlı bir yaklaşım benimsediğini ve gelecek aylarda tüketim eğilimlerinde baskı yaratabileceğini düşündürüyor.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
