ORTALAMA ENFLASYON DÜŞÜYOR AMA EMEKLİNİN ENFLASYONU YÜKSELİYOR
Yetkililer sık sık enflasyondaki düşüşten söz ediyor. Açıklanan resmi verilere göre fiyat artış hızında yavaşlama yaşanıyor. Ancak milyonlarca emekli markete, pazara ve eczaneye gittiğinde bu düşüşü cebinde hissedemiyor. Çünkü son yıllarda "ortalama enflasyon" ile "emekli enflasyonu" arasında giderek büyüyen bir makas oluşmuş durumda.
Peki bu ne anlama geliyor?
Ortalama enflasyon, toplumun tüm kesimlerinin yaptığı harcamalar dikkate alınarak hesaplanıyor. Ancak emeklilerin harcama alışkanlıkları çalışanlardan, gençlerden veya yüksek gelirli kesimlerden oldukça farklı. Bir emekli bütçesinin büyük bölümünü gıda, kira, elektrik, doğal gaz, su, ilaç ve sağlık harcamalarına ayırıyor. Buna karşılık tatil, elektronik eşya, otomobil veya lüks tüketim harcamaları emeklilerin bütçesinde çok daha küçük yer tutuyor.
Sorun da tam burada başlıyor.
Eğer gıda fiyatları yüzde 50 artarken bazı dayanıklı tüketim ürünleri yüzde 15 artıyorsa, resmi ortalama enflasyon daha düşük çıkabiliyor. Ancak emeklinin alışveriş sepetinde ağırlıklı olarak gıda bulunduğu için onun hissettiği enflasyon çok daha yüksek oluyor.
Bugün bir emekliye sorun; en çok hangi kalemlerde zorlandığını anlatsın. Büyük ihtimalle ilk sıralarda ekmek, et, süt, peynir, sebze, meyve, kira ve ilaç yer alacaktır. Çünkü günlük yaşamın temel ihtiyaçları son yıllarda emekli bütçesini ciddi biçimde zorlayan alanlar haline geldi.
Özellikle büyük şehirlerde yaşayan emekliler için kira meselesi ayrı bir sorun oluşturuyor. Emekli maaşlarına yapılan zamlar çoğu zaman kira artışlarının gerisinde kalıyor. Birçok emekli maaşının önemli kısmını ev kirasına ayırmak zorunda kalırken, kalan gelirle ay sonunu getirmeye çalışıyor.
Sağlık harcamaları da emeklilerin en büyük yüklerinden biri haline gelmiş durumda. Yaş ilerledikçe ilaç kullanımı ve sağlık hizmetlerine ihtiyaç artıyor. Muayene katılım payları, ilaç farkları ve çeşitli sağlık giderleri emeklinin bütçesinde her geçen yıl daha fazla yer kaplıyor.
Bu nedenle ekonomistler son dönemde "emekli enflasyonu" kavramını daha sık kullanmaya başladı. Çünkü resmi enflasyon rakamları genel ekonomiyi gösterse de toplumun her kesiminin yaşadığı gerçek hayat pahalılığını aynı şekilde yansıtmıyor.
Bir çalışan maaşının bir kısmını teknoloji ürünlerine, ulaşıma veya farklı tüketim kalemlerine ayırabilir. Ancak emekli için öncelik hayatta kalmaya yönelik temel ihtiyaçlardır. Bu nedenle temel ihtiyaç ürünlerindeki fiyat artışları emekliyi çok daha sert etkiliyor.
Sokaktaki vatandaşın sık sık dile getirdiği "Enflasyon düştü diyorlar ama biz hissetmiyoruz" sözü aslında bu durumun en açık özeti olarak karşımıza çıkıyor. Kağıt üzerindeki rakamlarla market raflarındaki fiyatlar arasındaki algı farkı giderek büyüyor.
Uzmanlara göre emekli maaşlarının belirlenmesinde sadece genel enflasyon oranlarına bakılması yeterli olmayabilir. Özellikle düşük gelirli ve sabit gelirli kesimlerin harcama kalıplarını dikkate alan yeni değerlendirme yöntemlerine ihtiyaç duyuluyor. Çünkü aynı enflasyon oranı farklı gelir gruplarını farklı şekillerde etkiliyor.
Bugün milyonlarca emekli için temel mesele istatistiklerdeki rakamlar değil, mutfaktaki yangının ne kadar sürdüğü. Maaşını aldıktan birkaç gün sonra bütçesi eriyen emekli için enflasyon, açıklanan yüzdelerden çok pazardaki fiyat etiketleriyle ölçülüyor.
Önümüzdeki dönemde enflasyonla mücadele sürerken, toplumun farklı kesimlerinin yaşadığı gerçek hayat maliyetlerinin de dikkate alınması gerekiyor. Aksi halde ortalama enflasyon düşse bile emeklinin hissettiği hayat pahalılığı yüksek kalmaya devam edecek.
Sonuç olarak Türkiye'de giderek belirginleşen bir gerçek var: Ortalama vatandaşın enflasyonu ile emeklinin enflasyonu artık aynı şey değil. Resmi verilerde görülen iyileşmenin vatandaşın günlük hayatına yansıyabilmesi için özellikle emeklilerin yoğun harcama yaptığı gıda, barınma ve sağlık alanlarında kalıcı rahatlamanın sağlanması gerekiyor. Aksi halde rakamlar düşse bile emeklinin mutfağındaki yangın sönmeyecek gibi görünüyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
