1. İhracat Birim Değer Endeksi %3,1 Arttı
İhracatın birim değer endeksi, yani ihraç edilen ürünlerin birim başına düşen fiyat endeksi, Mayıs 2025’te geçen yılın aynı ayına göre %3,1 yükseldi. Bu, ihraç edilen ürünlerin genel olarak birim fiyatlarının arttığını gösteriyor. Sektörel bazda değerlendirirsek:
Gıda, içecek ve tütün sektöründe fiyatlar %10,5 gibi ciddi bir artış yaşandı. Bu, özellikle tarım ve gıda ürünleri fiyatlarının yükseldiğini ve ihraç değerinin arttığını gösterir.
Ham maddeler (yakıt hariç) fiyatları %5,8 arttı.
Yakıtlar ise tam tersine %16,3 azaldı; burada enerji fiyatlarında veya yakıt ürünlerinde düşüş yaşandığını anlıyoruz.
İmalat sanayi (gıda, içecek ve tütün hariç) birim değer endeksi %3,2 artarak, sanayi ürünlerinin ihracat fiyatlarındaki hafif artışa işaret ediyor.
Bu fiyat artışları, dünya piyasa koşullarındaki dalgalanmalara veya kur değişimlerine bağlı olabilir. Örneğin gıda fiyatlarındaki artış, küresel emtia piyasalarındaki hareketlilikten kaynaklanabilir.
2. İhracat Miktar Endeksi %0,5 Azaldı
İhracat miktarları ise genel olarak %0,5 küçüldü. Yani satılan ürün miktarı biraz azaldı. Sektörlere göre:
Gıda, içecek ve tütün sektöründe miktar %9,5 geriledi. Bu, fiyat artışının aksine miktar bazında düşüş olduğunu gösteriyor.
Ham maddeler (yakıt hariç) %4,9 azaldı.
Yakıtlar %8,9 azaldı.
İmalat sanayi ise %2,7 arttı; burada sanayi ürünlerinde miktar bazında sınırlı bir yükseliş var.
Miktar endeksindeki genel gerileme, talep kaynaklı sorunları ya da lojistik kısıtlamaları işaret ediyor olabilir.
3. İthalat Birim Değer Endeksi %0,3 Azaldı
İthalatta ise birim değer endeksi %0,3 azaldı; yani ithal edilen ürünlerin birim fiyatlarında ufak bir düşüş var.
Gıda, içecek ve tütün sektöründe ise %18,9 gibi ciddi bir artış gözleniyor; bu durum, ithal edilen gıda ürünlerinde fiyatların yükseldiğini gösteriyor.
Yakıtlar %14,4 azaldı; enerji ithalatında fiyatların gerilediği anlaşılıyor.
Ham maddeler ve imalat sanayinde hafif düşüşler var.
4. İthalat Miktar Endeksi %2,9 Arttı
Miktar bazında ithalat artışı %2,9 olarak gerçekleşti.
İmalat sanayi %4,8 artışla ithalat artışında öncü sektör.
Gıda, içecek ve tütün %6,7 azaldı, yani gıda ithalatı miktarında azalma var.
Ham maddeler ve yakıtlar de azalış yaşadı.
Bu artış, sanayi üretiminde kullanılan ara mallarının ve yatırım malı ithalatının yükseldiğine işaret ediyor olabilir.
5. Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Veriler
İhracat miktar endeksi, Nisan 2025’ten Mayıs 2025’e %12,6 artış gösterdi. Takvim etkilerinden arındırılmış bazda ise Mayıs 2025, Mayıs 2024’e göre %3,6 yükseldi. Bu güçlü artış, ihracatın miktar bazında mevsimsel dalgalanmalardan arındırıldığında ciddi bir büyüme kaydettiğini gösteriyor.
İthalat miktar endeksi ise aynı dönemde mevsim ve takvim etkilerinden arındırıldığında %6,6 azaldı. Ancak yıllık karşılaştırmada %9,5 artış var. Bu karma görünüm, ithalatın kısa vadede düşüş yaşasa da yıllık bazda artış trendinde olduğunu gösteriyor.
6. Dış Ticaret Haddi (Terms of Trade) 89,1’e Yükseldi
Dış ticaret haddi, ihracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine oranıdır ve ülkenin dış ticarette ne kadar kazandığını gösterir. Mayıs 2024’te 86,2 iken, Mayıs 2025’te 89,1’e çıkarak 2,9 puan artış gösterdi. Bu, ülkemizin ihracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına göre biraz daha avantajlı hale geldiğini, dış ticaret dengesinde göreceli bir iyileşme yaşandığını ifade eder.
Genel Değerlendirme ve Yorumlar
Fiyat ve Miktar Ayrımı: İhracatta birim değerlerde (fiyatlarda) artış görülürken miktar bazında düşüş yaşanması, ihracatın değer olarak büyümesine rağmen fiziksel hacmin azaldığını gösteriyor. Bu durum, ihracat ürünlerinin fiyatlarının yükselmesiyle açıklanabilir ancak miktar azalması uzun vadede ihracat performansını tehdit edebilir.
Sektörel Farklılıklar: Gıda ve tütün ürünlerinde fiyat artışları dikkat çekici. Ancak bu sektörde miktar düşüşü var. Yakıt sektöründe ise fiyat ve miktar her ikisi de azalmış; enerji fiyatlarındaki düşüş ve talep azalması etkili olabilir.
İthalatta Miktar Artışı: İthalat miktar endeksindeki artış, üretim için gerekli ara malı ve yatırım malı ithalatının yükseldiğine işaret edebilir, bu da üretim aktivitesinin devam ettiğini gösterir. Ancak fiyatlarda özellikle yakıtlarda düşüş var, enerji maliyetleri düşerken miktar biraz arttı veya karışık seyrediyor.
Dış Ticaret Haddi İyileşiyor: Türkiye'nin ihracat fiyatları, ithalat fiyatlarına kıyasla göreceli olarak güçleniyor; bu olumlu bir sinyal.
Mevsimsel Dalgalanmalar Arındırıldığında: İhracat miktarında ciddi artış mevcut, bu da mayıs ayında özellikle ihracatın canlandığını gösteriyor.
Sonuç
Mayıs 2025 dış ticaret verileri, Türkiye'nin ihracatta değer bazında artış sağladığını ancak miktarda bazı sektörlerde azalma olduğunu gösteriyor. İthalatta ise miktar genel olarak artarken, fiyatlar karmaşık bir seyir izliyor. Dış ticaret haddi artışı olumlu bir gelişme olarak dış ticaretin koşullarının iyileştiğini gösteriyor. Bu veriler ışığında, özellikle ihracatta fiyat artışlarının sürdürülebilirliği ve miktar bazındaki dalgalanmaların kontrolü kritik olacaktır.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
