KİRALARIN ASGARİ ÜCRETİ AŞAN AVRUPA BAŞKENTLERİ
Avrupa Birliği uzun yıllar boyunca yüksek yaşam standartları, güçlü sosyal devlet yapısı ve çalışan haklarıyla dünyanın en cazip bölgelerinden biri olarak görüldü. Ancak son yıllarda özellikle büyük şehirlerde yaşanan konut krizi, bu algının ciddi biçimde tartışılmasına neden oluyor. Artık birçok Avrupa başkentinde çalışanların en büyük gider kalemi gıda ya da ulaşım değil, barınma haline geldi. Öyle ki bazı AB başkentlerinde ortalama kira bedelleri, ülkedeki net asgari ücret düzeyini aşmış durumda.
Bu tablo yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda sosyal, demografik ve siyasi sonuçlar da doğuruyor. Gençler aile evinden ayrılamıyor, göçmen çalışanlar merkezden uzaklaşıyor, orta gelir grupları yaşam kalitesini koruyamıyor ve kent merkezleri giderek yalnızca yüksek gelir grubunun yaşayabildiği alanlara dönüşüyor.
Bugün Avrupa’da yaşanan en büyük sorunlardan biri “çalışıyor olmanın yaşamak için yetmemesi” gerçeği haline gelmiş durumda.
AVRUPA’DA KİRA KRİZİ NEDEN DERİNLEŞTİ?
Pandemi sonrası dönemde Avrupa ekonomileri yeniden açılırken konut piyasasında ciddi bir baskı oluştu. Düşük faiz döneminde hızla yükselen emlak fiyatları, sonrasında artan maliyetlerle birlikte kira piyasasına da yansıdı. İnşaat maliyetleri, enerji fiyatları ve arsa giderleri yükselirken yeni konut üretimi birçok ülkede yavaşladı.
Buna ek olarak;
- Ukrayna savaşı sonrası göç hareketleri,
- Büyük şehirlere yoğun iç göç,
- Airbnb benzeri kısa dönem kiralama sistemleri,
- Yabancı yatırımcıların konut piyasasına ilgisi,
- Üniversite şehirlerinde artan öğrenci nüfusu,
Kiraları daha da yukarı taşıdı.
Sonuç olarak Avrupa’nın bazı başkentlerinde artık tek odalı bir evin aylık kirası, çalışanların kazandığı asgari ücretten daha yüksek hale geldi.
KİRALARIN ASGARİ ÜCRETİ AŞTIĞI BAŞKENTLER
Bugün özellikle Batı ve Kuzey Avrupa’daki bazı başkentlerde bu sorun oldukça belirgin biçimde hissediliyor.
DUBLİN: AVRUPA’NIN EN PAHALI KİRA PİYASALARINDAN BİRİ
Dublin son yıllarda teknoloji şirketlerinin Avrupa merkezi haline gelirken nüfus baskısı da hızla arttı. Ancak konut üretimi aynı hızda ilerlemedi. Bu nedenle şehirde küçük bir dairenin aylık kirası çoğu bölgede net asgari ücret seviyesini aşabiliyor.
Özellikle şehir merkezinde tek yatak odalı daire kiraları, çalışanların gelirinin çok büyük bölümünü tüketiyor. Genç çalışanların önemli kısmı ev paylaşımına yönelirken bazı çalışanlar çevre kasabalardan uzun süreli ulaşım yapmak zorunda kalıyor.
Dublin’de barınma sorunu artık ekonomik olmaktan çıkıp sosyal bir krize dönüşmüş durumda.
AMSTERDAM: YÜKSEK GELİR VAR AMA KİRA DA ÇOK YÜKSEK
Amsterdam yüksek maaşlı çalışanları cezbeden bir merkez olmasına rağmen kira piyasası son derece pahalı hale geldi. Özellikle uluslararası şirketlerin yoğunluğu ve yabancı çalışan talebi nedeniyle konut fiyatları sürekli yukarı yönlü hareket ediyor.
Hollanda’da asgari ücret Avrupa ortalamasının üzerinde olsa da Amsterdam’daki kira seviyeleri birçok çalışan için hâlâ ağır bir yük oluşturuyor. Kent merkezinde yaşamak artık yalnızca yüksek gelir grubuna ait bir ayrıcalık olarak görülmeye başlanıyor.
Bu durum öğretmen, sağlık çalışanı ve kamu görevlileri gibi meslek gruplarının şehir dışına taşınmasına neden oluyor.
PARİS: KÜÇÜK EVLER, BÜYÜK MALİYETLER
Paris uzun yıllardır Avrupa’nın en pahalı konut piyasalarından biri olarak öne çıkıyor. Şehirde küçük metrekareli evlerin bile oldukça yüksek fiyatlardan kiralanması, özellikle düşük gelir grubunu zor durumda bırakıyor.
Paris’te merkezi bölgelerde yaşayan birçok kişi gelirinin yarısından fazlasını kiraya ayırmak zorunda kalıyor. Bu nedenle banliyöleşme giderek hız kazanıyor. İnsanlar daha uygun fiyatlı bölgelerde yaşamayı tercih ederken günlük ulaşım süreleri de ciddi biçimde uzuyor.
Kent merkezinin giderek elit bir yapıya dönüşmesi ise sosyal eşitsizlik tartışmalarını artırıyor.
LİZBON: YEREL HALK ŞEHİRDEN UZAKLAŞIYOR
Lisbon son yıllarda dijital göçebelerin ve yabancı yatırımcıların gözdesi haline geldi. Ancak bu ilgi yerel halk açısından ciddi bir kira krizini beraberinde getirdi.
Portekiz’de asgari ücret görece düşük kalırken Lizbon’daki kira fiyatları hızlı biçimde yükseldi. Özellikle turistik bölgelerde kısa dönem kiralama sistemleri konut arzını daralttı.
Bugün birçok genç çalışan Lizbon merkezinde tek başına ev kiralayamıyor. Bu durum şehirde sosyal yapının değişmesine ve yerel nüfusun merkezin dışına itilmesine yol açıyor.
BRÜKSEL VE LÜKSEMBURG’DA DURUM NEDEN FARKLI?
Brussels ve Luxembourg City gibi Avrupa kurumlarının yoğun olduğu merkezlerde de kira fiyatları oldukça yüksek. Ancak bu şehirlerde ortalama gelir seviyesi daha güçlü olduğu için baskı nispeten daha dengeli hissediliyor.
Yine de düşük gelirli çalışanlar açısından barınma maliyetleri önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Özellikle kamu hizmetlerinde çalışan personelin şehir merkezinde yaşaması giderek zorlaşıyor.
AVRUPA’DA YENİ YOKSULLUK TÜRÜ: ÇALIŞAN YOKSULLUĞU
Kira krizinin en dikkat çekici sonucu “çalışan yoksulluğu” kavramının yaygınlaşması oldu. Eskiden iş sahibi olmak ekonomik güvence anlamına gelirken bugün bazı Avrupa başkentlerinde düzenli gelire sahip çalışanlar bile temel yaşam giderlerini karşılamakta zorlanıyor.
Özellikle gençler için tablo daha ağır:
- Ev sahibi olmak neredeyse imkânsız hale geliyor,
- Birikim yapma kapasitesi düşüyor,
- Aile kurma yaşı yükseliyor,
- Tüketim harcamaları azalıyor,
- Psikolojik baskı artıyor.
Bu durum Avrupa ekonomileri açısından da risk oluşturuyor. Çünkü yüksek kira baskısı iç tüketimi azaltırken çalışan verimliliğini de olumsuz etkileyebiliyor.
HÜKÜMETLER HANGİ ÖNLEMLERİ TARTIŞIYOR?
Birçok Avrupa ülkesi kira krizine karşı yeni politikalar geliştirmeye çalışıyor. Bunlar arasında:
- Kira artışlarına sınırlama getirilmesi,
- Sosyal konut projelerinin artırılması,
- Boş konutlara ek vergi uygulanması,
- Airbnb tarzı kısa dönem kiralamaların sınırlandırılması,
- Gençlere kira desteği verilmesi,
- Uygun fiyatlı toplu konut yatırımları,
Gibi uygulamalar bulunuyor.
Ancak uzmanlara göre kısa vadeli çözümler yeterli olmayabilir. Çünkü Avrupa’da temel sorun konut arzının talebi karşılayamaması olarak görülüyor.
AVRUPA’NIN SOSYAL MODELİ SINANIYOR
Kira krizinin büyümesi aslında Avrupa’nın sosyal devlet modelinin de ciddi bir sınavdan geçtiğini gösteriyor. Uzun yıllar boyunca gelir dağılımı, çalışan hakları ve sosyal güvence açısından örnek gösterilen Avrupa şehirlerinde artık barınma hakkı temel tartışma konularından biri haline geldi.
Bugün birçok AB başkentinde insanlar yüksek maaş alsalar bile yaşam maliyetleri nedeniyle ekonomik baskı hissediyor. Özellikle asgari ücretli çalışanlar için merkezi bölgelerde yaşamak neredeyse imkânsız hale geliyor.
Bu nedenle Avrupa’da artık yalnızca ücret artışları değil, “yaşanabilir şehir” kavramı da tartışılıyor. Çünkü bir ekonomide maaşların yükselmesi tek başına yeterli olmuyor; insanların o gelirle insanca yaşayabilmesi gerekiyor.
Önümüzdeki yıllarda Avrupa siyasetinin en önemli gündemlerinden birinin konut krizi olması bekleniyor. Çünkü barınma sorunu artık yalnızca emlak piyasasının değil; ekonomik büyümenin, sosyal huzurun ve toplumsal dengenin merkezinde yer alıyor.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
