Türkiye’nin dış ticaret performansını anlamak için en kritik göstergelerden biri olan dış ticaret endeksleri, Haziran 2025 döneminde önemli değişimler gösterdi. İhracat ve ithalat tarafında birim değerler ve miktarlar arasındaki dinamikler, ülkemizin küresel ticaretteki konumu ve ekonomik seyrini anlamamızda rehber oldu.
İhracatta Birim Değer Endeksi %2,7 Arttı: Kalite ve Fiyat Dengesi
Haziran 2025’te ihracat birim değer endeksi, yani ihraç edilen ürünlerin ortalama fiyat düzeyi, bir önceki yılın aynı ayına göre %2,7 yükseldi. Bu artış, genel ihracat fiyatlarının yükseldiğini gösteriyor. Sektörel bazda ise değişimler oldukça ilgi çekici:
Gıda, içecek ve tütün ürünleri %10,1 gibi yüksek bir oranda değer kazandı. Bu, bu sektör ürünlerinin dünya pazarında fiyat ya da kalite açısından daha rekabetçi hale geldiğini işaret ediyor.
Ham maddeler (yakıt hariç) %4,5 artarken,
Yakıt sektöründe %10,0’lık bir değer kaybı yaşandı. Enerji fiyatlarında yaşanan düşüşler burada etkili olabilir.
İmalat sanayinde (gıda, içecek, tütün hariç) ise %2,3’lük ılımlı bir artış gözlendi.
Bu değerler, ihracat gelirlerindeki artışa pozitif katkı sağlarken, bazı sektörlerde fiyat rekabetinin zorluklarına da işaret ediyor.
İhracat Miktar Endeksi %5,0 Arttı: Hacimde Artış, Sektörel Farklar
İhracatta miktar endeksi, yani ihraç edilen ürün miktarı, Haziran 2025’te bir önceki yılın aynı ayına göre %5,0 arttı. Bu olumlu gelişme, Türkiye’nin dünya pazarlarına satış hacmini artırdığını gösteriyor. Fakat sektör bazında dağılım farklı:
Gıda, içecek ve tütün sektörü miktar olarak %4,8 azalma yaşadı. Burada talep daralması veya üretim kısıtları etkili olabilir.
Ham maddeler (yakıt hariç) %4,1 artış gösterirken,
Yakıt sektöründe %17,5 gibi dikkat çekici bir artış yaşandı.
İmalat sanayinde ise %6,1 artış var.
Genel olarak ihracat hacminde büyüme sürerken, sektörler arasında farklılaşmalar olduğu görülüyor.
İthalatta Birim Değer Endeksi %1,9 Arttı: İthal Mallarının Fiyatları Yükseliyor
İthalat birim değer endeksi Haziran 2025’te %1,9 arttı. Bu, ithal edilen ürünlerin ortalama fiyatlarında yükseliş olduğunu gösteriyor. Sektör bazında:
Gıda, içecek ve tütün ürünlerinde fiyatlar %19,9 gibi yüksek oranda arttı. Bu, küresel piyasalardaki dalgalanmalardan kaynaklanabilir.
Yakıt fiyatları %12,8 azaldı, enerji maliyetlerinde düşüş yaşandığını doğruluyor.
Ham maddelerde (yakıt hariç) %2,4 azalma olurken,
İmalat sanayinde %3,1 artış yaşandı.
Fiyatlardaki bu oynaklık, ithalat kalemlerinin çeşitliliğini ve küresel fiyat değişimlerine açıklığını gösteriyor.
İthalat Miktar Endeksi %13,1 Yükseldi: Talep Canlanıyor
İthal edilen ürün miktarı, Haziran 2025’te bir önceki yılın aynı ayına göre %13,1 arttı. Bu, Türkiye’de iç talebin güçlendiğini, üretim ve tüketim için ithalata yönelim olduğunu düşündürüyor. Sektörel detaylar:
Gıda, içecek ve tütün ithalatı %9,3 artarken,
Ham maddeler (yakıt hariç) %10,1,
Yakıtlar %15,6,
İmalat sanayi ürünleri %13,3 artış gösterdi.
Özellikle yakıt ve imalat sanayi ithalatındaki yükseliş dikkat çekiyor. Bu durum, üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik yatırım ve hammadde talebinin büyüdüğünü yansıtabilir.
Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Endekslerde Dalgalanmalar
Mevsimsel ve takvimsel etkiler çıkarıldığında ihracat miktar endeksi Haziran 2025’te %6,9 azalma gösterdi. Bu, kısa vadeli dalgalanmalar ve olası dış talep yavaşlamalarına işaret ediyor. İthalat miktarında ise %1,7’lik bir artış var ki bu, ithalat talebinin görece canlı olduğunu gösteriyor.
Dış Ticaret Haddi: İhracatın İthalatı Karşılama Gücü %89,8
Dış ticaret haddi, ihracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına oranını gösterir ve ülkenin dış ticaret dengesinin fiyat bazındaki rekabet gücünü yansıtır. Haziran 2025’te dış ticaret haddi %89,8 olarak gerçekleşti. Bu, geçen yılın aynı ayında %89,0 iken hafif bir iyileşmeye işaret ediyor. Ancak bu oran 100’den düşük olduğu için Türkiye’nin ithalatına karşılık ihracat gelirlerinde hala baskı olduğunu gösteriyor.
Genel Değerlendirme
Haziran 2025 dış ticaret endeksleri, Türkiye’nin ihracat fiyat ve miktarlarında genel bir artışa işaret etse de sektörler bazında farklılıklar mevcut. Gıda ve tütün sektöründe miktar bazında düşüş yaşanırken, yakıt ve imalat sanayinde belirgin artışlar var. İthalatta ise hem fiyatlarda hem miktarlarda belirgin yükseliş gözleniyor; özellikle ham madde ve yakıt ithalatı artmış durumda.
Mevsimsel etkiler dışlandığında ihracat miktarında kısa vadeli bir azalma görülürken, ithalat miktarındaki artış ülke ekonomisinin büyüme ve üretim dinamizmini sürdüğünü gösteriyor. Dış ticaret haddinin 100’ün altında olması ise ithalatın maliyetinin ihracat gelirlerine göre daha yüksek kaldığını, bu durumun dış ticaret dengesini zorladığını ortaya koyuyor.
Türkiye’nin dış ticarette fiyat ve miktar dengesi üzerinde çalışması, özellikle ihracatın birim değerini artıracak yenilikçi ve katma değeri yüksek ürünlerin teşvik edilmesi önem kazanıyor. Ayrıca, ithalatta maliyet kontrolü ve alternatif enerji kaynaklarının değerlendirilmesi, dış ticaret dengesinin iyileştirilmesinde rol oynayabilir.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
