EYLÜL 2025 EKONOMİK GÜVEN ENDEKSİ
Türkiye ekonomisinin nabzını tutan ekonomik güven endeksi, Eylül 2025’te 98,0 seviyesinde gerçekleşti. Ağustos ayında 97,9 olan endeks, %0,1 oranında sınırlı bir artış kaydetti. Bu artış yüzeysel olarak iyileşme sinyali verse de 100 puanın altındaki seviye, ekonomideki genel hava açısından “tedbirli kötümserlik” mesajını koruyor.
Endeksin Psikolojik Eşiği: 100 Puan
Ekonomik güven endeksi, yalnızca sayısal bir gösterge değil, aynı zamanda psikolojik bir barometre.
100’ün üzerindeki değerler ekonomik iyimserliği,
100’ün altındaki değerler ise ekonomik kötümserliği simgeliyor.
Eylül ayında görülen 98,0 seviyesi, ekonomiye dair güvenin hâlen kırılgan olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle tüketici ve yatırımcıların karar alma süreçlerinde bu göstergenin kritik rol oynadığını unutmamak gerek.
Tüketici Güveni: Belirsizlik Gölgesi
Tüketici güven endeksi 83,9’a gerileyerek %0,4 azaldı. Bu, hane halklarının ekonomik beklentilerindeki zayıflığın sürdüğünü gösteriyor.
Tüketici davranışlarının şekillenmesinde:
Enflasyonun gündelik hayat üzerindeki baskısı,
Kredi faizlerinin yüksekliği nedeniyle tüketici finansmanına erişimdeki zorluklar,
İşsizlik ve gelir güvencesine dair endişeler
Önemli rol oynuyor.
Bu nedenle tüketici güvenindeki düşüş, iç talebin toparlanmasını geciktiren temel risklerden biri olarak değerlendirilebilir.
Reel Kesim: Üretimde Zayıf Ama İstikrarlı İyileşme
Reel kesim güven endeksi 100,8 seviyesine yükselerek %0,2’lik artış kaydetti.
İmalat sanayinde toparlanma eğiliminin arkasında şunlar öne çıkıyor:
İhracat siparişlerinde kısmi canlanma,
Kurun ihracatçı için sağladığı avantaj,
İç pazarda kamu destekli yatırımların etkisi.
Buna karşın, sanayi cephesinde:
Enerji maliyetleri,
Krediye erişim sıkıntıları,
Küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar
Hala önemli riskler olmaya devam ediyor.
Hizmet Sektörü: Durağan Seyir
Hizmet sektörü güven endeksi 111,0’a gerileyerek %0,1’lik düşüş yaşadı. Bu küçük gerileme, hizmet sektöründe belirgin bir yön değişikliğine işaret etmese de turizm sezonunun sonuna yaklaşılması ile birlikte ivme kaybı yaşandığını gösteriyor.
Öte yandan bankacılık, finansal hizmetler, yazılım ve teknoloji tabanlı hizmetlerdeki talep canlılığını koruyor. Bu nedenle hizmet sektörünün geneli durağan seyretse de sektör içindeki farklılaşma dikkat çekiyor.
Perakende Ticaret: Kısa Vadeli Canlılık
Perakende güven endeksi 109,2’ye çıkarak %0,4 arttı. Özellikle Eylül ayında okul sezonunun etkisiyle yapılan harcamalar, perakende güvenini destekledi.
Bununla birlikte:
Hane halkı gelirlerindeki reel kayıplar,
Borçlanma maliyetlerinin artışı,
Tüketici güvenindeki düşüş
Perakendedeki bu canlılığın kalıcılığı konusunda soru işaretleri yaratıyor.
İnşaat Sektörü: Güçlü Artış
İnşaat güven endeksi 88,3’e yükselerek %3,6 oranında kayda değer bir artış yaşadı.
Bunun ardında:
Kamu destekli kentsel dönüşüm projeleri,
Konut talebini artıran kampanyalar,
Uzun vadeli mortgage imkânlarının genişletilmesi
Önemli etkenler olarak öne çıkıyor.
Ancak inşaat sektörünün hâlâ:
Maliyet baskıları,
Arsa fiyatlarındaki yükseliş,
İşgücü maliyetlerindeki artış
Gibi kronik sorunlarla boğuştuğunu da unutmamak gerekir.
Genel Ekonomik Yorum
Ekonomik güven endeksinde Eylül ayında yaşanan sınırlı artış, ekonomideki genel gidişata dair iyimserliği artırmaya yetmedi.
Tüketici güvenindeki gerileme, ekonominin iç talep ayağında yavaşlamanın süreceğine işaret ediyor.
Buna karşın reel kesim, inşaat ve perakende sektörlerindeki toparlanma eğilimleri, ekonominin üretim ve yatırım yönünden canlı kalmasına katkı sağlıyor.
Özetle, Eylül 2025 verileri ekonomide:
Hane halkında temkinli bir bekleyiş,
Üretim cephesinde yavaş ama istikrarlı bir iyileşme,
Sektörel farklılaşmaların belirginleştiği bir dönem yaşandığını ortaya koyuyor.
Önümüzdeki Dönem İçin Beklentiler
Ekonomik güven endeksinin yönü, önümüzdeki aylarda büyük ölçüde:
Enflasyonun seyri,
Faiz politikalarının düzeyi,
Küresel ekonomi ve jeopolitik gelişmeler
Tarafından belirlenecek.
Eğer fiyat istikrarı yönünde güçlü adımlar atılır ve tüketici güveni toparlanabilirse, ekonomik güven endeksi yeniden 100 puanın üzerine çıkabilir. Aksi durumda, kırılganlıklar Ekim ve sonrasına da taşınabilir.
Yani Eylül 2025 verileri bize, “ekonomide iyileşme sinyalleri var ama henüz kırılgan ve güven temkinli” mesajını veriyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
