ENFLASYON BEKLENTİLERİ
Ülkelerin uluslararası piyasalarsa kredibilitesini ölçmek için kredi derecelendirme kuruluşları tarafından birtakım değerlendirmeler yapılır. (Standart poors, Moodys, Fitch bu kuruluşlara örnek verilebilir.) Bu değerlendirmeler sonucunda bir bazı verilere ulaşılır ve uluslararası yatırımcılar bu sonuçlara göre karar verirler.
Ülke içinde ise tüketicinin ekonomiye güven hesaplamaları yapılmaktadır. Ekonomiye olan güvenin ölçülmesi için devletler bazı hesaplara başvurur. Ülkemizde bu araştırmalar TÜİK (Türkiye istatistik kurumu), TCMB (Türkiye Cumhuriyet merkez bankası) tarafından yapılmaktadır. Araştırma sonuçları her ay kamuoyuna açıklanır.
Tüketici güven endeksi hesaplanırken bağımsız olarak hazırlanan bir anket soruları tüketiciye yöneltilir. Bu sorular enflasyon, işsizlik, harcama ve tasarruf yöntemleri gibi ekonomik olaylardan oluşur ve tüketicinin bu konulardaki eğilimlerinin cevapları aranır. Sorulara tüketici tarafından verilen cevaplar pozitif ve negatif cevaplar olarak oranlanır. Pozitif cevap verenlerin yüzdelerinin yüzdesinden negatif cevap verenlerin yüzdesi çıkarılır ve çıkan farka yüz ilave edilir. Oluşturulan endekslerin aritmetik ortalaması hesaplanarak tüketici güven endeksine ulaşılır. Çıkan sonuç 100 ile 200 arasında ise tüketiciler bugün ve gelecekte ekonomiye güveniyor demektir.
Ankete katılanlara ayrıca mevcut 12 aydaki gelirleri, önümüzdeki dönemde yaşanacak gelir artışları, şahsi mali durumları önümüzdeki 3 aylık dönemde borçlanma yapabilecekleri veya yapamayacakları değerlendirilir.
Bundan bir süre önce TCMB tarafından 2025 yılı sonu enflasyon hedefi %21 den %24-29 arası olarak revize edilmesi halk arasında doğal olarak yılın başında bu değişimin yapılması birtakım endişelere yol açabilir. Çünkü bugüne kadar yapılan tahminlerin pek azı gerçekleşti ve enflasyon beklentisi doğal olarak yükseldi. Bu konuda KONDA tarafından yapılan araştırma sonuçları aşağıdaki gibidir.
KONDA’nın Şubat 2025 Enflasyon Beklenti Anketi’ne göre, geçmiş 12 aylık enflasyon algısı geçen aya göre 13 puan artarak yüzde 108 oldu. Önümüzdeki 12 ay için enflasyon beklentisi ise 6 puan yükselerek yüzde 103 seviyesine çıktı. Metropollerde ve gençler arasında enflasyon beklentileri yükselirken, geçim sıkıntısı çekenler daha karamsar.
KONDA’nın Şubat 2025 Enflasyon Beklenti Anketi, enflasyon algısı ve beklentilerinde ocak ayına kıyasla artış yaşandığını ortaya koydu. Ankete göre, son 12 aylık enflasyon algısı yüzde 108 seviyesine çıkarken, önümüzdeki 12 ay için enflasyon beklentisi yüzde 103 olarak ölçüldü. Yıl sonu enflasyon tahmini ise yüzde 87 ile önceki aylara göre daha düşük bir seviyede kaldı.
METROPOLLERDE VE GENÇLERDE BEKLENTİLER YÜKSELDİ
Anket sonuçlarına göre, enflasyon beklentilerindeki artış özellikle metropollerde yaşayanlar, gençler ve geçim sıkıntısı çekenler arasında daha belirgin hale geldi. Metropollerde enflasyon beklentisi yüzde 105 olarak ölçülürken, 18-33 yaş grubundaki katılımcılar arasında bu oran yüzde 108 seviyesine ulaştı.
Şubat 2025 itibarıyla geçmiş 12 aylık enflasyon algısı: %108
Şubat 2026 ya kadar olan 12 aylık dönemde enflasyon beklentisi: %103
2025 yılı için yıl sonu enflasyon beklentisi: %87
GEÇİM SIKINTISI YAŞAYANLAR DAHA KARAMSAR
Katılımcıların ekonomik durumlarına göre yapılan değerlendirmede, geçimini zor sağlayan kesimlerin enflasyon beklentisinin daha yüksek olduğu görüldü. Özellikle kıt kanaat geçinen ya da borçlanarak yaşamını sürdürenlerin fiyat artışlarına dair daha karamsar bir beklenti içinde olduğu belirlendi.
Anket sonuçlarında dikkat çeken bir diğer unsur ise yıl sonu enflasyon tahminlerindeki düşüş oldu. Aralık 2024’te yüzde 98 olarak açıklanan yıl sonu tahmini, şubat ayı itibarıyla yüzde 87 seviyesine geriledi. Bu durum, uzun vadede enflasyonla mücadelede kısmen daha iyimser bir beklentinin oluştuğuna işaret etse de kısa vadeli beklentilerde belirsizliğin devam ettiği görülüyor.
ŞEHİR DEĞİŞTİRENLER EN YÜKSEK ENFLASYON BEKLENTİSİNE SAHİP
Katılımcılara hane ekonomilerini sürdürebilmek için son dönemde aldıkları kararlar da soruldu. Buna göre, enflasyon beklentisi en yüksek olan grup, ekonomik nedenlerle şehir değiştirenler oldu. Bu grubun enflasyon beklentisi yüzde 130 seviyesinde ölçülürken, ek iş yapanlar ve birikimlerini bozanlar da yüksek enflasyon beklentisi içinde yer aldı.
KONDA’nın 7-9 Şubat tarihleri arasında gerçekleştirdiği araştırmaya, 27 ilde toplam 1761 kişi katıldı.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
