EKİM 2025 TİCARET SATIŞ HACMİ
Türkiye’de iç talebin ve hane halkı tüketim eğilimlerinin nabzını tutan Ticaret Satış Hacim Endeksi, 2025 yılı Ekim ayında çift yönlü bir tablo sundu. Yıllık bazda büyüme eğilimini sürdüren endeks, aylık bazda ise belirgin bir daralmaya işaret ederek ekonomik aktivitenin yönü konusunda karmaşık sinyaller üretti. TÜİK tarafından yayımlanan verilere göre ticaret satış hacmi yıllık %7,4 artmasına karşın, aylık bazda %3,6 geriledi. Bu durum, iç talepte yıllık karşılaştırmalarda hâlâ güçlü bir zeminin bulunduğunu ancak son aylardaki kuramsal yavaşlamanın reel göstergelere de yansımaya başladığını ortaya koyuyor.
Perakende sektörü yılın yıldızı olmaya devam ediyor
Türkiye ekonomisinin 2024 ortasından itibaren belirginleşen en güçlü dinamiklerinden biri olan perakende satış hacmi, Ekim 2025’te de ivmesini korudu. Verilere göre perakende satış hacmi yıllık bazda %15,0 arttı. Bu güçlü performans, özellikle:
Gıda dışı perakende grubundaki canlılık,
Dayanıklı mallarda ertelenmiş talebin bir kısmının devreye girmesi,
Taksitli satışlara olan ilginin devam etmesi
Ve e-ticarette süren genişleme
Gibi unsurlarla destekleniyor.
Perakende tarafındaki yıllık büyümenin, ekonomik sıkılaşma dönemine rağmen tüketicilerin harcama davranışlarında süregelen bir direnç olduğunu göstermesi bakımından önemli olduğu söylenebilir. Enflasyonun yüksek seyrettiği bir dönemde hane halklarının dayanıklı tüketim mallarına yönelmesi, fiyat artış beklentilerinin talebi öne çekme etkisini sürdüğüne de işaret ediyor.
Aylık bazda ise tablo daha ılımlı. Perakende satış hacmi Ekim’de bir önceki aya göre %0,2 artış kaydetti. Bu sınırlı artış, üçüncü çeyrek sonunda görülen güçlü perakende hareketliliğinin dördüncü çeyrekte bir miktar yavaşladığını; ancak tüketici talebinin tamamen zayıflamadığını düşündürüyor.
Motorlu kara taşıtları ticareti pozitif ayrışıyor
Ticaret satış hacminin alt kalemleri incelendiğinde, motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin ticareti ile onarımı alt kalemi hem yıllık hem aylık bazda pozitif ayrışmayı sürdürdü. Ekim 2025’te:
Yıllık değişim: +%9,1
Aylık değişim: +%0,8
Bu artışlar, özellikle otomotiv pazarında yılın ikinci yarısında gözlenen istikrarın bir yansıması olarak okunabilir. Kur geçişkenliğinin bir süre nispeten sınırlı kalması, kampanyaların yoğunluğu ve kredi koşullarındaki kısmi iyileşme, motorlu taşıt ticaretinin satış hacmini destekledi.
Diğer yandan, ikinci el piyasasında artan stokların yarattığı fiyat dengelenmesi, tüketicilerin ertelenmiş araç talebinin bir kısmını yönlendirmeyi başardı. Söz konusu dinamikler sayesinde motorlu taşıt satış hacmi Ekim ayında ticaret endeksinin zayıf seyrettiği alanlara karşın görece güçlü bir görünüm sundu.
Toptan ticarette sert aylık düşüş
Ticaret hacminin önemli bir bileşeni olan toptan ticaret, Ekim verilerinin en zayıf halkasını oluşturdu. Yıllık bazda %3,8 artış gösteren toptan ticaret hacmi, aylık bazda %6,1’lik sert bir düşüş yaşadı.
Aylık düşüş, özellikle:
İşletmelerin stok ayarlamalarına gitmesi,
Tüketim malları şirketlerinin sipariş hızlarını düşürmesi,
Tedarik süresindeki uzamalar nedeniyle planlamaların değişmesi,
Üçüncü çeyrek sonunda yükselen sipariş hacimlerinin Ekim’de dengelenmesi
Gibi nedenlerle ilişkilendirilebilir.
Toptan ticaretin aylık bazda sert gerilemesi, genel ticaret satış hacmindeki-%3,6'lık düşüşün temel belirleyicisi oldu. Bu durum, işletmeler cephesinde daha temkinli bir stok yönetimi stratejisine geçildiğini ve iç talebin geleceğine dair beklentilerin daha ihtiyatlı bir yöne evrildiğini düşündürüyor.
Aylık daralma neyi ifade ediyor?
Her ne kadar yıllık veriler pozitif olsa da aylık bazda görülen düşüş, kısa dönemli ekonomik aktivite açısından daha temkinli bir duruş gerektiriyor. Öne çıkan nedenler şöyle değerlendirilebilir:
Mevsimsellik: Ekim ayı, birçok sektörde satışların bir önceki ay olan Eylül’e kıyasla doğal olarak yavaşladığı bir dönem.
Fiyatlama belirsizlikleri: Enflasyondaki düşüş sınırlanması ve kur hareketliliği, işletmelerin satış stratejilerini yeniden kalibre etmelerine yol açmış olabilir.
Dış talep zayıflığı: Avrupa’daki yavaş büyüme görünümü, toptan ticarette ihracat bağlantılı satışları olumsuz etkilemiş olabilir.
Kredi koşulları: Ticari kredilerde maliyetlerin yüksek seyretmesi, işletmelerin yatırım ve stok finansmanı kararlarını sınırlayarak aylık hacmi baskılamış olabilir.
Bu çerçevede aylık bazlı düşüşün daha çok toptan ticaretin sert yavaşlamasından ve mevsimsel etkilerden kaynaklandığı, perakende satışların ise sınırlı bir şekilde de olsa pozitif bölgede kaldığı anlaşılıyor.
Genel görünüm: İç talep direncini koruyor ancak yavaşlamanın sinyalleri güçleniyor
Ticaret satış hacmindeki yıllık artış oranı ve perakende satışların güçlü performansı, 2025’in son çeyreğine girilirken iç talebin tamamen zayıflamadığını ortaya koyuyor. Özellikle perakende grubunda çift haneli büyümenin sürmesi, hane halkı harcamalarının –yüksek enflasyona rağmen– belli bir dinamizmi koruduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte:
Toptan ticaretteki sert aylık düşüş,
Genel ticaret hacminde %3,6’lık daralma,
Tüketicilerin fiyat artışlarına karşı daha temkinli davranmaya başlaması,
İşletmelerin stok politikalarını yeniden yapılandırması
Gibi unsurlar ekonomik aktivitede yavaşlamanın sinyallerinin güçlendiğine işaret ediyor.
Sonuç olarak, Ticaret Satış Hacim Endeksi’nin Ekim 2025 tablosu, ekonomide bir taraftan dayanıklılığın sürdüğünü, diğer taraftan ise kısa vadeli yavaşlamanın kendini hissettirmeye başladığını gösteriyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde hem perakende hem de toptan ticaret tarafında eğilimlerin nasıl şekilleneceğini izlemek, ekonomik görünüm açısından kritik önem taşıyacak.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
