EKİM 2025 HİZMET, PERAKENDE TİCARET VE İNŞAAT GÜVEN ENDEKSLERİ
Türkiye ekonomisinin üç ana bileşeninden biri olan hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörlerinde güven endeksleri, Ekim 2025 döneminde farklı yönlerde hareket etti. TÜİK verilerine göre, hizmet sektöründe güven endeksi %0,3 azalarak 110,7’ye, perakende ticarette %3,7 artarak 113,2’ye, inşaat sektöründe ise %5,3 azalarak 83,7’ye geriledi. Bu tablo, son aylarda ekonominin yeniden dengelenme sürecinde sektörler arası güven farklılıklarının derinleştiğini ortaya koyuyor.
Hizmet Sektöründe Durağanlık ve Temkinli Beklentiler
Eylül ayında 111,0 olan hizmet sektörü güven endeksi, Ekim’de 110,7’ye gerileyerek hafif bir düşüş kaydetti. Mevsim etkilerinden arındırılmış veriler, sektörün genel olarak iyimser sınırda kalmaya devam ettiğini, ancak beklentilerde temkinli bir duruşun öne çıktığını gösteriyor.
Endeks alt kalemlerine bakıldığında; son üç aylık dönemde iş durumu 109,4 ile sınırlı bir düşüş yaşarken, hizmetlere olan talep 109,0’a indi. En dikkat çekici azalış ise gelecek üç aylık dönemde hizmetlere olan talep beklentisinde gerçekleşti; bu gösterge 114,2’den 113,7’ye geriledi.
Bu veriler, özellikle turizm, ulaştırma ve konaklama gibi alt sektörlerde talebin mevsimsel olarak zayıflamasına ve küresel belirsizliklerin hizmet talebini törpülemesine bağlanabilir. Küresel faiz oranlarının yüksek seyretmesi, tüketici güveninde gözlenen sınırlı gerileme ve kur etkisiyle artan maliyet baskısı, hizmet sektöründe karar alıcıların temkinli davranmasına yol açıyor.
Her ne kadar endeks 100 puanın üzerinde kalsa da iyimserliğin gücü zayıflıyor. Sektör temsilcileri, sonbahar döneminde artan sabit giderlerin ve personel maliyetlerinin, yılın son çeyreğinde kârlılığı sınırlayabileceğini belirtiyor.
Perakende Ticarette Güçlü Sıçrama: Tüketici Talebi Canlandı
Ekim ayında en dikkat çekici gelişme perakende ticaret sektöründe yaşandı. Güven endeksi, bir önceki aya göre %3,7 artışla 109,2’den 113,2’ye yükseldi. Bu artış, hem iç talebin canlı kalmaya devam ettiğini hem de tüketicilerin alışveriş davranışlarında belirgin bir toparlanma eğiliminin sürdüğünü gösteriyor.
Alt kalemlerdeki veriler bu tabloyu destekler nitelikte:
Son 3 aylık dönemde iş hacmi (satışlar) 116,3’ten 123,2’ye çıkarak %5,9 oranında artış gösterdi.
Gelecek 3 aylık dönemde satış beklentisi de 121,7’den 125,2’ye yükseldi.
Mevcut mal stok seviyesi endeksi 91,2’ye çıkarak, stoklarda azalmaya işaret etti.
Bu gelişmeler, perakende sektöründe özellikle elektronik, giyim ve dayanıklı tüketim mallarında canlı talebin sürdüğünü gösteriyor. Artan kredi kartı harcamaları, kampanya dönemlerinin başlaması ve yıl sonu indirim beklentileri, perakendede güven artışını destekleyen etkenler olarak öne çıkıyor.
Ancak bu iyimser görünümün sürdürülebilirliği açısından gelir artışının reel temellere dayanması büyük önem taşıyor. Tüketici güven endeksindeki kırılganlık devam ederken, yüksek faiz ortamı ve kredi koşullarındaki sıkılaşma, perakende sektöründeki büyümeyi önümüzdeki aylarda sınırlayabilir. Buna rağmen, Ekim ayı verileri, sektörün hâlâ ekonominin canlı unsurlarından biri olduğunu ortaya koyuyor.
İnşaat Sektöründe Sert Düşüş: Beklentilerde Zayıflama
Ekim ayında en keskin düşüş inşaat sektöründe gözlendi. Güven endeksi %5,3 oranında azalarak 88,3’ten 83,7’ye geriledi. Böylece sektör yeniden kötümser bölgeye geçti. İnşaat sektörü, son aylarda maliyet baskısı, yüksek finansman yükü ve yavaşlayan konut talebi nedeniyle zorluk yaşamaya devam ediyor.
Detaylara bakıldığında;
Alınan kayıtlı siparişlerin mevcut düzeyi 81,7’den 77,0’a düşerek %5,7 oranında geriledi.
Gelecek 3 aylık dönemde toplam çalışan sayısı beklentisi 95,0’dan 90,3’e inerek %4,9 azaldı.
Bu tablo hem mevcut projelerdeki yavaşlamayı hem de yeni yatırımların sınırlı kaldığını açık biçimde ortaya koyuyor. İnşaat maliyet endeksinde süregelen artış, finansmana erişimdeki güçlükler ve konut fiyatlarındaki doyum noktası, güven kaybının temel nedenleri arasında.
Özellikle kamu altyapı yatırımlarının hız kesmesi ve özel sektörün likidite daralması, sektörde istihdam beklentilerini de zayıflattı. Bu nedenle, inşaat sektörü 2025’in son çeyreğine tedbirli ve karamsar bir atmosferle giriyor.
Genel Değerlendirme: Ekonomik Güvenin Dağılımı Farklılaşıyor
Üç ana sektörün hareketleri birlikte değerlendirildiğinde, Ekim 2025’te ekonomik güvenin parçalı bir görünüm sergilediği söylenebilir. Hizmetlerde temkinli iyimserlik, perakendede belirgin bir canlanma ve inşaatta sert düşüş, Türkiye ekonomisinin dengesiz toparlanma sürecini yansıtıyor.
Güven endeksinin 100 puanın üzerinde olduğu hizmet ve perakende ticaret sektörleri, hâlen büyüme yönlü beklentilerini koruyor. Ancak inşaatın 83,7’ye gerilemesi, yatırım ve istihdam dinamiklerinde risklerin arttığını gösteriyor.
Uzmanlar, önümüzdeki dönemde para politikasının seyri, mali disiplinin sürdürülebilirliği ve kredi kanallarının açık kalması gibi faktörlerin güven endeksleri üzerinde belirleyici olacağını vurguluyor. Özellikle finansman maliyetlerindeki olası gevşemeler, hizmet ve perakende sektörlerinin olumlu ivmesini destekleyebilirken; inşaatta toparlanma, büyük olasılıkla 2026’nın ilk yarısına sarkacak gibi görünüyor.
İyimserliğin ve temkinin aynı tabloda yer aldığı bu dönemde, sektörlerin yönü ekonominin genel dengesi açısından önemli sinyaller veriyor. Ekim 2025 verileri, Türkiye ekonomisinin dinamik, ancak kırılgan bir güven zemini üzerinde ilerlediğini açıkça gösteriyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
