2024 YURT DIŞINDA KONTROL EDİLEN GİRİŞİMLER
Türkiye ekonomisinin küresel ölçekteki etkisini anlamanın önemli yollarından biri, Türk şirketlerinin yurt dışındaki faaliyetlerini incelemektir. Bu açıdan açıklanan Yurt Dışında Kontrol Edilen Girişim İstatistikleri, 2024 verileri, Türkiye merkezli şirketlerin uluslararası arenadaki konumunu ve büyüme eğilimini ortaya koyan dikkat çekici sonuçlar içeriyor. Veriler, Türk girişimlerinin yalnızca iç piyasada değil, farklı coğrafyalarda da güçlü bir ekonomik varlık oluşturduğunu gösteriyor.
Bu istatistikler, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmakta ve Türkiye’de yerleşik şirketlerin yurt dışında kontrol ettiği girişimlerin sayısını, faaliyet alanlarını ve elde ettikleri ciroyu kapsamaktadır. 2024 yılı sonuçları ise küresel ölçekte artan rekabete rağmen Türk şirketlerinin dış pazarlarda büyümeye devam ettiğini ortaya koymaktadır.
GİRİŞİM SAYISI VE CİRODA ARTIŞ
Verilere göre Türkiye kontrolündeki girişimlerin yurt dışında sahip olduğu şirket sayısı artış eğilimini sürdürdü. 2023 yılında 2 bin 567 olan girişim sayısı, 2024 yılında 2 bin 706’ya yükseldi. Bu artış, Türk şirketlerinin uluslararası yatırım stratejilerini genişlettiğine işaret ediyor.
Daha dikkat çekici olan ise bu girişimlerin elde ettiği toplam ciro oldu.
- 2023 yılında 84 milyar 630 milyon dolar olan ciro,
- 2024 yılında 89 milyar 840 milyon dolara çıktı.
Bu tablo, Türkiye merkezli şirketlerin küresel değer zincirine daha fazla entegre olduğunu gösteriyor. Başka bir ifadeyle Türk firmaları artık sadece ihracat yapan işletmeler değil; aynı zamanda farklı ülkelerde üretim yapan, hizmet sunan ve ticaret ağı kuran çok uluslu aktörler haline geliyor.
Ekonomik açıdan bakıldığında bu gelişme, Türkiye’nin dış ekonomik etkisinin genişlediğini ve Türk sermayesinin uluslararası ölçekte daha görünür hale geldiğini ortaya koyuyor.
SANAYİ SEKTÖRÜ ÖNE ÇIKIYOR
Yurt dışında kontrol edilen girişimlerin faaliyet dağılımı incelendiğinde en yüksek cironun sanayi sektöründe oluştuğu görülüyor. Bu durum, Türk şirketlerinin özellikle üretim alanında dış pazarlarda güçlü bir konum elde ettiğini gösteriyor.
2024 yılı itibarıyla sektörlere göre ciro dağılımı şöyle gerçekleşti:
- Sanayi: 35 milyar 9 milyon dolar
- Ticaret: 33 milyar 242 milyon dolar
- Hizmet: 12 milyar 217 milyon dolar
- İnşaat: 9 milyar 372 milyon dolar
Sanayi sektörünün ilk sırada yer alması tesadüf değil. Türkiye’nin son yıllarda üretim kapasitesini artırmaya yönelik politikaları ve küresel tedarik zincirlerinde yaşanan dönüşüm, Türk şirketlerinin yurt dışında üretim yatırımlarını artırmasına zemin hazırladı.
Öte yandan girişim sayısına bakıldığında tablo biraz farklı bir görünüm sunuyor:
- 967 girişim hizmet sektöründe
- 943 girişim ticaret sektöründe
- 506 girişim sanayi sektöründe
- 290 girişim inşaat sektöründe faaliyet gösteriyor.
Bu durum önemli bir noktaya işaret ediyor: Sanayi şirketlerinin sayısı daha az olsa bile yarattıkları ekonomik değer daha yüksek. Yani üretim odaklı yatırımlar, yüksek ciro üretme potansiyeli taşıyor.
AVRUPA TÜRK GİRİŞİMLERİNİN MERKEZİ
Coğrafi dağılım incelendiğinde Türk şirketlerinin yurt dışındaki faaliyetlerinde Avrupa’nın açık ara öne çıktığı görülüyor.
2024 yılında:
- Avrupa Birliği ve EFTA ülkeleri girişim sayısında %39,2 pay aldı.
- Aynı bölge cironun %37,1’ini oluşturdu.
Bu sonuçlar, Türk şirketlerinin Avrupa ile ekonomik entegrasyonunun güçlü olduğunu gösteriyor. Avrupa pazarı hem coğrafi yakınlık hem de ticaret ilişkilerinin derinliği nedeniyle Türk girişimlerinin en önemli yatırım alanı olmaya devam ediyor.
Diğer Avrupa ülkeleri de önemli bir paya sahip. Bu ülkeler girişim sayısında %19,3, ciroda ise %23,9 pay ile ikinci sırada yer aldı.
Üçüncü sırada ise Asya ülkeleri bulunuyor. Özellikle son yıllarda Asya ekonomilerinin büyümesi ve ticaret ağlarının genişlemesi, Türk şirketlerinin bu bölgeye ilgisini artırmış durumda.
Bu tablo, Türk girişimlerinin küresel yayılımının giderek çeşitlendiğini gösteriyor.
ÜLKELERE GÖRE DAĞILIM: ALMANYA VE BİRLEŞİK KRALLIK ÖNE ÇIKIYOR
Yurt dışında kontrol edilen girişimlerin ülke bazındaki dağılımı incelendiğinde Avrupa’daki bazı ülkelerin özellikle öne çıktığı görülüyor.
En fazla girişimin bulunduğu ülke Almanya oldu.
2024 yılında Almanya’da kontrol edilen girişim sayısı 254 olarak belirlendi. Bu girişimlerin toplam cirosu ise 4 milyar 6 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.
Almanya’nın bu alanda öne çıkmasının birkaç nedeni bulunuyor:
- Güçlü sanayi altyapısı
- Türk girişimcilerin yoğun varlığı
- Avrupa pazarına erişim kolaylığı
Ancak ciro büyüklüğü açısından ilk sırada farklı bir ülke yer aldı: Birleşik Krallık.
Birleşik Krallık’ta faaliyet gösteren Türk kontrolündeki girişimler 2024 yılında 9 milyar 240 milyon dolar ciro elde etti. Bu ülkede kontrol edilen girişim sayısı ise 143 olarak kaydedildi.
Bu durum, Birleşik Krallık’taki yatırımların ölçek olarak daha büyük veya yüksek katma değerli sektörlerde yoğunlaştığını düşündürüyor.
Ciro büyüklüğüne göre ikinci sırada Romanya yer aldı. Romanya’da kontrol edilen girişim sayısı 96 olurken, toplam ciro 6 milyar 856 milyon dolar seviyesine ulaştı.
Üçüncü sırada ise Rusya Federasyonu bulunuyor. Rusya’da faaliyet gösteren 135 girişim, toplamda 6 milyar 513 milyon dolar ciro elde etti.
Bu sonuçlar, Türk şirketlerinin sadece yakın coğrafyada değil, farklı ekonomik yapıya sahip ülkelerde de güçlü bir varlık oluşturduğunu gösteriyor.
TÜRK ŞİRKETLERİ NEDEN YURT DIŞINA YATIRIM YAPIYOR?
Yurt dışı yatırımların artmasının arkasında birkaç temel neden bulunuyor:
- Yeni pazarlara erişim isteği
Şirketler büyümek için daha geniş tüketici kitlesine ulaşmak istiyor. - Tedarik zinciri avantajı
Bazı ülkelerde üretim yapmak maliyet avantajı sağlayabiliyor. - Yerel pazarlara daha hızlı ulaşım
Özellikle Avrupa’da üretim yapan firmalar, AB pazarına daha kolay satış yapabiliyor. - Küresel marka olma hedefi
Türk şirketleri uluslararası bilinirliğini artırmak için yurt dışı yatırımlarını artırıyor.
Bu nedenler, Türkiye ekonomisinin giderek daha küresel bir yapıya doğru ilerlediğini gösteriyor.
TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Yurt dışında kontrol edilen girişimlerin artması, Türkiye açısından birkaç önemli sonuç doğuruyor:
- Türk sermayesinin küresel ekonomide ağırlığı artıyor.
- Uluslararası ticaret ağları güçleniyor.
- Türkiye merkezli şirketler çok uluslu yapıya dönüşüyor.
- Teknoloji ve bilgi transferi hızlanabiliyor.
Bununla birlikte, bu gelişmeler Türkiye’nin ekonomik rekabet gücünü artıran bir unsur olarak değerlendirilebilir. Çünkü küresel ölçekte faaliyet gösteren şirketler hem finansal hem de kurumsal kapasite açısından daha güçlü hale geliyor.
SONUÇ: TÜRK ŞİRKETLERİ KÜRESELLEŞİYOR
2024 yılı verileri açık bir gerçeği ortaya koyuyor: Türk şirketleri artık sadece bölgesel değil, küresel oyuncular haline geliyor. Girişim sayısındaki artış ve ciro büyüklüğü, bu dönüşümün somut göstergeleri arasında yer alıyor.
Özellikle sanayi ve ticaret alanındaki yatırımların büyümesi, Türkiye’nin üretim ve ticaret kapasitesinin yurt dışına taşındığını gösteriyor. Avrupa ise bu süreçte en önemli merkez olmayı sürdürüyor.
Önümüzdeki yıllarda Türk şirketlerinin Asya, Afrika ve Amerika kıtalarında daha fazla yatırım yapması bekleniyor. Bu eğilim devam ederse Türkiye, küresel ekonomi içinde daha etkili bir aktör haline gelebilir.
Kısacası, yurt dışında kontrol edilen girişimler artık sadece bir yatırım verisi değil; Türkiye ekonomisinin küresel hikâyesinin önemli bir parçası haline gelmiş durumda.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
