Türkiye’de üniversite okumak isteyen gençleri bekleyen en büyük sürprizlerden biri, artık yalnızca zorlu sınavlar veya kontenjan sınırlamaları değil; hızla yükselen ve Avrupa’daki üniversitelerle başa baş hale gelen eğitim ücretleri. Son yıllarda enflasyonun yüksek seyretmesi, döviz kurlarının artışı ve genel ekonomik zorluklar, vakıf üniversitelerinin fiyatlarını adeta uçurdu. Öyle ki, 2024-2025 akademik yılında açıklanan ücretler, Türkiye’de okumanın çoğu zaman Avrupa ülkelerindeki eğitim maliyetleriyle aynı, hatta kimi zaman daha pahalı olduğunu gösteriyor.
Gençlerin bir kısmı zaten daha iyi bir gelecek umuduyla yurt dışında yaşamayı ve eğitim almayı düşünürken, şimdi bir de Türkiye’deki özel üniversite fiyatlarının bu kadar yüksek olması, beyin göçünü besleyen yeni bir faktör haline geliyor. Üstelik bu fiyat farkı, sadece birkaç yüz euro gibi sembolik bir fark değil; ciddi rakamlarla konuşuyoruz.
RAKAMLAR ÇARPICI: AVRUPA İLE MAKAS NEREDEYSE KAPANDI
Türkiye’deki vakıf üniversitelerinde yıllık eğitim ücretleri, bölüm ve üniversiteye göre değişmekle birlikte 13 bin euro (yaklaşık 620 bin lira) ile 23 bin 457 euro (yaklaşık 1 milyon 100 bin lira) bandında seyrediyor. Bu rakamlar; Hollanda, İtalya, Almanya, Macaristan, Polonya, İspanya ve Çekya gibi Avrupa ülkelerinde okumak isteyen öğrencilerin karşılaştığı fiyatlarla kıyaslandığında neredeyse aynı.
Avrupa’daki üniversitelerdeki genel fiyatlar 160 euro (yaklaşık 7 bin 500 lira) gibi çok düşük rakamlardan başlıyor ve çoğunlukla 12 bin euro (yaklaşık 563 bin lira) civarında kalıyor. Elbette bazı istisnalar var: İtalya ve Çekya’daki tıp fakültelerinde yıllık ücretler 24 bin euro (1 milyon 123 bin lira) ile 30 bin euro (1 milyon 400 bin lira) arasında değişebiliyor. Ancak genel tabloya bakıldığında, Türkiye’deki özel üniversitelerin ücretleri Avrupa’daki çoğu üniversiteyle ya aynı seviyede ya da daha yüksek.
Bu da şu soruyu akla getiriyor: Aynı parayı ya da daha fazlasını ödeyerek Türkiye’de okumak mı, yoksa benzer bir bedelle yurt dışında hem farklı bir kültür hem yabancı dil avantajı hem de uluslararası diploma fırsatı yakalamak mı daha cazip?
BEYİN GÖÇÜNÜN ARKASINDAKİ YENİ GEREKÇE: “FİYAT”
Aslında Türkiye’den gençlerin yurt dışına gitme arzusu yeni değil. Daha iyi bir kariyer, daha özgür bir yaşam, akademik imkanlar ve yabancı dil gibi nedenlerle uzun süredir gençlerin gündeminde olan bir konu. Ancak bugün tablo değişti: Artık ekonomik koşullar, eğitim için yurt dışına gitmeyi “lüks” olmaktan çıkarıp bir “alternatif” hatta bazıları için “zorunluluk” haline getiriyor.
Özellikle Türkiye’deki yaşam pahalılığı, yüksek kira ve geçim maliyetleri de eklenince, öğrenciler sadece eğitim masrafını değil, toplam yaşam maliyetini de düşünmek zorunda kalıyor. Avrupa’daki bazı şehirlerde, özellikle öğrenci dostu kentlerde ve devlet üniversitelerinde okuyan gençlerin toplam maliyetleri dahi Türkiye’deki bir vakıf üniversitesinde okuyan öğrencilerden daha düşük olabiliyor.
KALİTE VE ULUSLARARASI DENEYİM AVANTAJI
Bir de kalite meselesi var. Türkiye’deki vakıf üniversiteleri son yıllarda programlarını geliştirse de birçok öğrenci ve aile, Avrupa’daki üniversitelerin akademik prestijinin ve uluslararası geçerliliğinin daha yüksek olduğuna inanıyor. Uluslararası akreditasyon, staj ve değişim programları da bu tercihleri destekliyor.
Böyle bakıldığında, gençlerin “Madem bu kadar para ödeyeceğim, o zaman yurt dışında okuyayım” demesi şaşırtıcı olmuyor. Türkiye’de üniversite diplomasıyla rekabet etmek zorlaşırken, Avrupa’da edinilen bir diploma global iş piyasasında daha güçlü bir kapı aralayabiliyor.
SONUÇ: ÜCRETLER YÜKSELDİ, UMUTLAR YURT DIŞINA KAYDI
Sonuç olarak, Türkiye’de vakıf üniversitelerinin fiyatlarının Avrupa’daki üniversitelerle yarışır hale gelmesi, zaten var olan beyin göçünü hızlandıran yeni bir sebep olarak karşımıza çıkıyor. Gençler ve aileleri, eğitim için yüksek bedeller öderken artık sadece Türkiye’de kalmayı değil, “aynı fiyata neden yurt dışında okumayayım?” sorusunu da ciddi ciddi soruyor.
Kısacası, sadece diplomaya değil, geleceğe yatırım yapan gençler; hayatlarını başka bir ülkede, yeni bir başlangıçla kurmanın yollarını daha çok araştırıyor. Türkiye’nin eğitimde rekabet gücü ise, sadece kaliteyle değil; fiyat politikasında da bir sınavdan geçiyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
