TRUMP’IN 28 MADDELİK UKRAYNA BARIŞ PLANI
Donald Trump’ın yeniden göreve gelmesinin ardından Washington ile Moskova arasında hazırlanan ve Associated Press tarafından sızdırılan taslak, Ukrayna savaşını sona erdirmeyi hedefleyene benzer bir “zorlayıcı barış” formülü sunuyor. Plan, askeri dengeleri yeniden kurmayı, toprak düzenlemelerini resmileştirmeyi, Rusya ile Batı arasındaki ilişkileri normalleştirmeyi ve ABD’nin küresel müzakere rolünü merkezîleştirmeyi amaçlıyor. Aşağıdaki 28 madde, planın tüm unsurlarını sistematik bir çerçeve içinde açıklamak için yeniden yapılandırılmıştır.
I. UKRAYNA’NIN JEOPOLİTİK STATÜSÜ VE GÜVENLİK DENGELERİ (1–8)
1. Ukrayna’nın NATO’ya asla katılmayacağına dair taahhüt
Planın temel direği bu madde. Ukrayna’nın NATO hedefinin tamamen rafa kaldırılması, Rusya’nın 2014’ten bu yana temel güvenlik beklentisini karşılıyor. Bu madde, savaşın çıkış sebeplerinden biri olan NATO genişlemesini hukuken sonlandırıyor.
2. Ukrayna’nın uzun vadede tarafsız devlet statüsü
NATO dışında kalmanın ötesinde, Ukrayna askeri paktlara katılamayacak; dış güvenlik politikasında “kalıcı tarafsızlık” ilkesi benimsenecek.
3. Ukrayna topraklarında NATO askerlerinin konuşlanmasının yasaklanması
ABD veya NATO askeri altyapısı Ukrayna’ya yerleştirilmeyecek. Radar, füze savunma sistemleri ve ileri üsler de kapsam dışı bırakılıyor.
4. Ukrayna’nın askeri kapasitesinin küçültülmesi
Ukrayna ordusunun personel, ağır silah ve uzun menzilli füze kapasitesi belirli bir tavan altında tutulacak. Bu madde, savaş sonrası “güvenlik dengesizliği” riskini azaltmak için tasarlanmış.
5. Askerî danışmanların Ukrayna’dan çekilmesi
Amerikan ve Avrupa askeri eğitim unsurlarının Ukrayna içinden büyük ölçüde ayrılması öngörülüyor.
6. Silah tedarikinin sınırlandırılması
Ukrayna’ya yalnızca savunma amaçlı silah sistemlerinin satılmasına izin verilecek; uzun menzilli füzeler ve saldırı kapasitesi sağlayan unsurlar yasaklanacak.
7. ABD arabuluculuğunda Rusya–NATO güvenlik diyaloğu başlatılması
Yeni bir Avrupa güvenlik düzeni çerçevesi hazırlamak üzere daimî bir masa kurulacak.
8. Kara ve hava sahası ihlallerini önleyecek kriz hattı oluşturulması
Rusya, ABD ve Ukrayna arasında üçlü bir askeri iletişim sistemi devreye girecek.
II. TOPRAK DÜZENLEMELERİ VE SINIRLARIN YENİDEN ÇİZİLMESİ (9–15)
9. Kırım’ın Rusya’ya bırakılmasının tanınması
Kırım’ın statüsü resmî olarak Rus egemenliğine devrediliyor. Trump, Zelenskiy’ye Kırım’ın geri alınmasının “imkânsız” olduğunu daha önce söylemişti.
10. Donetsk’in tamamının Rusya’ya bırakılması
Ukrayna’nın kontrol ettiği kalan üçte birlik bölge de dahil olmak üzere Donetsk’in tümü Rusya’ya veriliyor.
11. Luhansk’ın tamamının Rusya’ya bırakılması
Luhansk’ta tek istisna yok; bölgenin tümü Rusya sınırlarına dâhil ediliyor.
12. Herson’un mevcut cephe hattı boyunca “dondurulmuş bölge” ilan edilmesi
Ukrayna’nın bir kısmı hâlen elinde tuttuğu Herson’un nihai statüsü belirsiz bırakılıyor; ancak fiilî Rus kontrolü tanınıyor.
13. Zaporijya’nın da “dondurulmuş bölge” olması
Benzer şekilde Zaporijya cephesindeki durum mevcut kontrol sınırlarında donduruluyor.
14. Yeni sınırların uluslararası gözlemcilerce doğrulanması
AGİT ve BM temsilcileri cephe hattını gözlemleyecek.
15. Ukrayna’nın elde kalan bölgelerinde güvenlik garantilerinin güçlendirilmesi
ABD, tarafsız Ukrayna’nın kalan toprak bütünlüğünü sınırlı da olsa koruyacak.
III. İÇ SİYASET VE KURUMLAR (16–19)
16. Ukrayna’da 100 gün içinde seçim yapılması
Demokratik meşruiyetin yenilenmesi amaçlanıyor. Zelenskiy’nin savaş gerekçeli ertelemesi uluslararası tartışma yaratmıştı.
17. Seçimlerin uluslararası denetim altında gerçekleşmesi
AGİT, AB ve ABD ortak gözlem heyeti gönderecek.
18. Ukrayna’da yolsuzlukla mücadele reformlarının hızlandırılması
AB üyelik sürecine hazırlık şartı olarak.
19. Ukrayna’ya AB üyeliği için siyasi uygunluğun tanınması
Bu madde, NATO engelinin aksine AB kapısını açık bırakıyor; Kiev’e ekonomik entegrasyon umudu veriliyor.
IV. EKONOMİK, MALİ VE ENERJİ ALANINDA UZLAŞILAR (20–24)
20. Rusya’ya yönelik yaptırımların aşamalı olarak kaldırılması
Planın Rusya için en somut kazanımlarından biri. Adım adım kaldırılacak ve enerji, bankacılık, uçak parçaları alanları özellikle öncelikli.
21. Rusya’nın G8’e geri davet edilmesi
Rusya’nın uluslararası sisteme yeniden eklemlendiği sembolik bir adım.
22. ABD ile Rusya arasında uzun vadeli ekonomik iş birliği anlaşmaları
Enerji, yapay zekâ, altyapı yatırımı ve Arktik madenleri konularında ortak projeler planlanıyor.
23. Dondurulmuş Rus varlıklarının Ukrayna’nın yeniden inşasında kullanılması
Yaklaşık 100 milyar dolar, Washington’ın garantörlüğünde Ukrayna’ya aktarılacak.
24. Ukrayna’ya AB pazarına geçici öncelikli erişim
Ekonomik toparlanmayı hızlandırmak için ticari avantaj sağlanacak.
V. NÜKLEER DÜZENLEMELER VE KRİTİK ALTYAPI (25–27)
25. Ukrayna’nın nükleer silahsız statüsünün kalıcı hâle getirilmesi
Budapeşte Memorandumu’nun fiilen tekrarı niteliğinde.
26. ABD ve Rusya arasında START I dahil tüm nükleer anlaşmaların yenilenmesi
Nükleer silahlarda yeni bir gerilimi önlemek için büyük güç denetimi.
27. Zaporijya Nükleer Santrali’nin IAEA denetiminde yeniden çalışması
Üretilen elektriğin %50 Ukrayna – %50 Rusya arasında paylaşılması, taraflar arasındaki ekonomik bağımlılığı artıracak bir düzenleme.
VI. UYGULAMA MEKANİZMALARI VE SİYASİ MİMARİ (28)
28. “Barış Konseyi”nin kurulması ve başında Donald Trump’ın bulunması
Planın uygulanması tek bir uluslararası kurum tarafından izlenecek. Bu konseyin başkanlığı bizzat Trump’a veriliyor. Bu madde, hem süreci kişisel liderlik üzerinden yürütmeyi hem de Trump’ın dış politika mirasını güvence altına almayı hedefliyor.
GENEL DEĞERLENDİRME: ZORLAYICI BARIŞ, BÜYÜK TAVİZLER VE STRATEJİK YENİDEN ŞEKİLLENME
28 maddelik çerçeve, Ukrayna’dan büyük tavizler, Rusya için kapsamlı kazanımlar, ABD için ise garantörlük rolünün güçlenmesi anlamına geliyor.
Planın mantığı üç temel sütuna dayanıyor:
**Rusya’nın güvenlik kaygılarını kalıcı şekilde giderme (NATO’nun kapatılması, ordu küçültme).
**Savaşın dondurulmasından ziyade yeni bir Avrupa güvenlik mimarisi kurma (Rusya–NATO diyaloğu).
**Rusya’nın uluslararası sisteme dönüşünü ekonomik teşviklerle sağlama (G8, yaptırımların kaldırılması).
Buna karşılık, Ukrayna açısından plan çok ağır bir ikilem yaratıyor:
Kritik toprak kayıpları,
NATO hedefinin tamamen bitmesi,
Güvenlik garantilerinin zayıflığı,
Siyasi egemenliğe dış müdahale algısı (100 günde seçim şartı).
Bu nedenle Zelenskiy’nin “ülkenin en zor kararlarından biri” vurgusu, planın mahiyetini tam olarak özetliyor.
AB ise sürece temkinli yaklaşarak “Ukrayna olmadan Ukrayna hakkında hiçbir anlaşma yapılamaz” çizgisini koruyor. Rusya ise planın resmî olarak iletilmediğini belirterek şimdilik pozisyonunu açık tutuyor.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
