Avrupa Komisyonu, Rusya’dan alınan petrol ve doğal gazın tamamen bırakılması için yeni bir yasa teklifi hazırladı. Bu teklif, Avrupa’nın enerji tarihinde belki de en radikal kararlarından biri olabilir. Amaç çok net: Rusya’nın enerji kaynaklarına olan bağımlılığı 2027’ye kadar sıfıra indirmek. Bu adım, sadece enerji meselesi değil; aynı zamanda Avrupa’nın siyasi ve jeopolitik duruşunu da yeniden tanımlayan bir süreçtir.
ENERJİ, ARTIK SADECE ENERJİ DEĞİL
Rusya’nın 2022 yılında Ukrayna’yı işgal etmesiyle birlikte Avrupa’da tüm dengeler sarsıldı. Özellikle enerji alanında yaşanan şok, Avrupa ülkelerinin bağımlı oldukları Rus kaynaklarının aslında ne kadar kırılgan ve siyasi şantaja açık olduğunu ortaya koydu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in ifadesiyle, “Rusya enerjiyi bir silah gibi kullandı.” Bu nedenle artık mesele yalnızca gaz veya petrol değil; Avrupa’nın siyasi bağımsızlığı, enerji güvenliği ve geleceği söz konusu.
NE ÖNERİLİYOR? ANA HATLARIYLA YASA TEKLİFİ
Komisyonun hazırladığı yasa tasarısı birçok yönüyle bağlayıcı hükümler içeriyor. En dikkat çeken maddelerden bazıları şunlar:
1 Ocak 2026’dan sonra Rus gazıyla yeni bir sözleşme yapılması yasaklanacak.
Yani ülkeler artık Rusya ile yeni bir doğalgaz anlaşması imzalayamayacak.
Mevcut kısa vadeli sözleşmeler 17 Haziran 2026’ya kadar sona erdirilecek.
Şu an geçerli olan anlaşmaların uzatılması mümkün olmayacak.
Denize kıyısı olmayan ülkelere 2027 sonuna kadar sınırlı bir esneklik tanınacak.
Örneğin Slovakya gibi ülkeler, lojistik zorluklar nedeniyle biraz daha zaman kazanabilecek.
Rus şirketleriyle yapılmış LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) anlaşmaları da sonlandırılacak.
Bu terminaller, artık farklı ülkelerden gelen enerjiye açılacak.
Ayrıca, her ülke Rusya’dan alınan enerjinin yerine ne koyacağını, hangi yatırımları yapacağını ve ne zaman hangi adımı atacağını içeren ayrıntılı planlar sunmak zorunda kalacak. Bu planlara “çeşitlendirme stratejisi” deniyor.
MACARİSTAN VE SLOVAKYA DİRENDİ
Her ne kadar teklif Avrupa’nın genel hedefleriyle uyumlu olsa da herkes bu görüşte değil. Özellikle Macaristan ve Slovakya bu plana itiraz etti. Macaristan Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó açıkça şu mesajı verdi:
“Böyle bir planın hiç gündeme gelmemesi gerekirdi. Orta Doğu’da krizler büyürken bu tarz bir karar, bizim egemenliğimizi ve enerji güvenliğimizi tehdit ediyor.”
Bu tepkiyi anlayabilmek için şu gerçeğe bakmak gerekir: Macaristan gibi ülkeler enerji kaynaklarının neredeyse tamamına yakınını Rusya’dan sağlıyor. Alternatif yaratmak hem zaman hem de ciddi bir maliyet gerektiriyor. Dolayısıyla bu ülkeler, “Biz bu kadar hızlı dönüştüremeyiz” diyorlar.
Ancak Avrupa Komisyonu bu itirazlara rağmen teklifini geri çekmedi. Hatta Danimarka gibi ülkeler bu süreci hızlandırmak istiyor. Danimarka 1 Temmuz'dan itibaren AB Konseyi başkanlığını devralacak ve teklifin yıl bitmeden onaylanmasını sağlamayı hedefliyor.
BU TEKLİF NASIL YASALAŞACAK?
Avrupa Birliği’nde bu tarz büyük kararların alınabilmesi için hem Avrupa Parlamentosu’nun hem de AB Konseyi’nin onayı gerekiyor. Konsey’de onay için “nitelikli çoğunluk” şart. Bu da şu demek: 27 ülkenin en az 15’i onaylamalı ve bu ülkeler AB toplam nüfusunun %65’ini temsil etmeli.
Parlamento tarafında işler biraz daha basit. Orada teklif, basit çoğunlukla geçebiliyor.
Bu aşamadan sonra dosya, Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi arasında üçlü görüşmelere (trilogue) açılıyor. Bu görüşmelerde son şekli verilerek karar bağlanıyor.
TÜRKİYE İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Bu gelişme Türkiye’yi doğrudan ilgilendirmiyor gibi görünse de etkileri çok derin olabilir. Çünkü Türkiye de enerji ithalatçısı bir ülke ve bölgesel enerji dengeleri değiştikçe bundan doğrudan etkileniyor.
Fırsat: Türkiye Enerji Köprüsü Olabilir
Avrupa Rusya’dan uzaklaştıkça alternatif arayacak. Azerbaycan gazı, Hazar bölgesi kaynakları ve Doğu Akdeniz havzası Avrupa için kritik hale geliyor. Türkiye bu kaynakların Avrupa’ya ulaştırılmasında köprü ülke olabilir.
Risk: Enerji Fiyatlarında Artış Olabilir
Avrupa’nın alternatif kaynaklara yönelmesi, özellikle LNG gibi pahalı seçeneklerin öne çıkmasına yol açabilir. Bu da global fiyatları yukarı çeker. Türkiye gibi dövizle enerji alan ülkeler için bu durum hem bütçeyi zorlar hem de enflasyonu tetikler.
Jeopolitik Gerilimler: Türkiye İki Taraf Arasında
Türkiye hem AB ile müzakere süreci yürüten hem de Rusya ile enerji ve ticaret ilişkisi olan bir ülke. Avrupa ile aynı çizgide durmak, Rusya’yla ilişkilere zarar verebilir. Tam tersi durumda ise Avrupa ile uyumsuzluk yaşanabilir. Bu da denge politikası gerektirir.
SONUÇ: ENERJİDE BİR ÇAĞ KAPANIYOR
Avrupa Birliği, enerji bağımlılığına karşı tarihi bir adım atıyor. Bu sadece enerji arz güvenliği değil, aynı zamanda siyasi bağımsızlık ve stratejik özerklik meselesi. Enerji artık sadece ekonomik bir meta değil; siyasi gücün, ittifakların ve geleceğin belirleyicisi.
Bu süreç sancılı olacak. Bazı ülkeler zorlanacak, bazı sektörler dönüşüm yaşayacak. Ama görünen o ki, Avrupa bu kez kararlı. Rusya’nın enerji gücüne dayalı etkisinin sonuna doğru geliyoruz. Avrupa, kendi kaderini Rus musluklarına bağlı bırakmak istemiyor. Ve bu, dünyanın enerji haritasında da köklü bir değişimi beraberinde getiriyor.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
