Aracı kuruluş, sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak üzere yetkilendirilmiş bankalar veya şirketlerdir. Aracı kurum olarak da bilinen bu resmî şirketlerin yetkileri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından teslim edilir. Yetki sahibi olan kuruluşlar, farklı gruplara ayrılır.
“Aracı kuruluşlar nelerdir?” sorusunun cevabı, banka kökenli olanlar ve olmayanlar şeklinde ikiye ayrılır. Banka kökenli olan aracı kurumlar da ikiye ayrılır. Bu iki gruptan ilkinde ticarî bankalar yer alır. Diğeri ise kalkınma ve yatırım bankalarını kapsar. Aracı kuruluşları; özeller, yabancılar, kamuya ait olanlar ve TMSF olarak gruplamak da mümkündür.
Sermaye piyasasında faaliyet göstermek isteyenlerin aracı kurum açma şartlarını bilmeleri gerekir. Aracı kurum kurma şartlarından ilki başvuru takvimini dikkatle takip etmektir. Sermaye Piyasası Kurulu, aracı kurum olma başvurularını belirli dönemlerde kabul eder. Güncellenmiş başvuru formunu tam ve doğru bilgilerle dolduranların müracaatı işleme alınır. Başvurusu onaylanan şirketler, aracı kurum olmaya hak kazanır ve bu alanda faaliyet göstermeye başlar.
Aracı Kuruluşların Faaliyetleri Nelerdir?
Aracı kurumların faaliyetlerinden ilki, sermaye piyasası araçlarının ihraç ve halka arz yoluyla satılmasıdır. Bu kurumların diğer görevi, daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının alım ve satım işlemlerini yönetmektir. Bu kuruluşlar, bütün türev araçların alım satımına da aracılık edebilir. Aracı kurumların diğer faaliyetleri ve görevleri şu şekilde sıralanır:
Repo – ters repo işlemleri
Yatırım danışmanlığı
Portföy yöneticiliği
Gerçekleştirilen faaliyetler sırasında aracı kuruluşların yapılan işlemlerin ses kayıtlarını düzenli olarak tutması gerekir. Aracı kurumların sorumluluklarından diğeri de yasa dışı işlemleri, Sermaye Piyasası Kurulu’na bildirmektir. Yorum ve tavsiyelerde bulunulmasına ilişkin esaslara uyma sözü veren bu kuruluşların daha birçok faaliyet, görev ve sorumluluğu vardır.
Aracı kurum işlemleri, bu faaliyetler sonucu gerçekleştirilen hisse alım satımına dayanır. Aracı kurum işlem hacimleri ise bu alım satımları gösteren canlı bir grafiktir. Söz konusu grafik üzerinden farklı aracı kurumların birbirlerine göre konumları izlenebilir. Aracı kurum dağılımı olarak adlandırılan bu grafiği okuyabilir ve analizler doğrultusunda seçim yapabilirsiniz.
Aracı Kuruluş Seçiminin Önemi Nedir?
Aracı kurum seçmek, yatırımdan alınan verimi etkilediği için önemlidir. Dolayısıyla genel geçer aracı kurum önerileri vermek doğru değildir. Bütçe planınıza ve yatırım amacınıza en uygun aracı kurumu belirlemenizde fayda vardır. Aracı kurum seçimi yaparken öncelikle kuruluşun türüne karar vermeniz gerekir.
Aracı kurum olarak banka kökenli kuruluşları veya yatırım şirketlerini tercih edebilirsiniz. Bankalar, bu noktada öne çıkar; ancak bu kuruluşların komisyonları yüksektir. Ayrıca bankalarda uzman yatırım danışmanları bulmanız her zaman mümkün olmayabilir. Yatırım şirketleri ise uzman finans danışmanları çalıştırır. Bu kuruluşlar, kredili işlem yapma olanağı tanır ve düşük komisyonlara sahiptir. Karar verirken bu noktaları göz önünde bulundurmanız önerilir.
Yukarıdaki bilgileri https://www.getmidas.com/borsa-terimleri/araci-kurulus-nedir/ sitesinden aldım.
2023 yılı mali aracı kuruluş istatistikleri geçtiğimiz günlerde TÜİK tarafından yayınlandı.Bilgiler aşağıdaki gibidir.
Mali aracı kuruluşlar sektöründe 2023 yılında 20 110 girişim faaliyette bulundu
Finansal hizmet faaliyetlerinde 275 girişim, sigorta, reasürans ve emeklilik fonlarında 74 girişim, finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde ise 19 bin 761 girişim faaliyet gösterdi.
Faktör maliyetiyle katma değer 1 trilyon 432 milyar TL, üretim değeri ise 2 trilyon 56 milyar TL olarak gerçekleşti
Mali aracı kuruluşlarda toplam katma değerin %88,6'sı finansal hizmet faaliyetlerinde, %4,5'i sigorta, reasürans ve emeklilik fonları faaliyetlerinde, %6,9'u ise finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde oluştu. Üretim değerinin ise %84'ü finansal hizmet faaliyetlerinde, %9,7'si sigorta, reasürans ve emeklilik fonları faaliyetlerinde, %6,3'ü ise finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde oluştu.
Bir önceki yıla göre faktör maliyetiyle katma değer %34, üretim değeri %41,9 arttı
Faktör maliyetiyle katma değer bir önceki yıla göre finansal hizmet faaliyetlerinde %26,2, finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde %107, sigorta, reasürans ve emeklilik fonları faaliyetlerinde %317,5 arttı. Üretim değeri ise bir önceki yıla göre finansal hizmet faaliyetlerinde %35,3, sigorta, reasürans ve emeklilik fonları faaliyetlerinde %82,2, finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde %106,6 arttı.
Mali aracı kuruluşlarda en yüksek istihdam finansal hizmet faaliyetlerinde gerçekleşti
Mali aracı kuruluşlarda 2022 yılında 324 bin 764 olan yıllık ortalama çalışan sayısı 2023 yılında 345 bin 438 olarak gerçekleşti. Toplam istihdamın %66,3'ünü finansal hizmet faaliyetlerinde, %7,1'ini sigorta, reasürans ve emeklilik fonlarında, %26,6'sını ise finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde çalışanlar oluşturdu.
Personel maliyeti 252 milyar 527 milyon TL olarak gerçekleşti
Mali aracı kuruluşların personel maliyetinin %79,2'si finansal hizmet faaliyetlerinde, %8'i sigorta, reasürans ve emeklilik fonlarında, %12,8'i ise finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde gerçekleşti. Mali aracı kuruluşların personel maliyetinin %85,4'ü maaş ve ücretlerden, %14,6'sı ise sosyal güvenlik masraflarından oluştu.
Mali aracı kuruluşlarda ücretli kadın çalışan oranı %48,7 oldu
Mali aracı kuruluşlarda 2023 yılında ücretli olarak istihdam edilen kadın personel sayısı 161 bin 331 iken erkek personel sayısı 169 bin 917 olarak gerçekleşti. Ücretli kadın çalışan oranı %48,7, ücretli erkek çalışan oranı ise %51,3 oldu.
Mali aracı kuruluşlarda sabit sermaye yatırımları toplam satın alış değeri 59 milyar 542 milyon TL oldu
Mali aracı kuruluşlarda 2023 yılında sabit sermaye yatırımları toplam satın alış değerinde en yüksek pay %74,9 ile finansal hizmet faaliyetlerinde gerçekleşti. Sigorta, reasürans ve emeklilik fonlarında bu pay %6,9 iken finansal hizmetler ile sigorta faaliyetleri için yardımcı faaliyetlerde %18,2 oldu.
AÇIKLAMALAR
Mali Aracı Kuruluş İstatistikleri, Yapısal İş İstatistikleri kapsamında yer almaktadır. Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflamasında (NACE Rev.2) Kısım K' da yer alan girişimler kapsanmaktadır. Girişimlerin iş istatistikleri kapsamındaki ekonomik göstergeleri üretilmektedir. Faiz, mevduat, kredi vb. verileri üretmek Mali Aracı Kuruluş İstatistikleri kapsamında değildir.
Kaynak: TÜİK - https://www.getmidas.com/borsa-terimleri/araci-kurulus-nedir/
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
