Prof. Dr. Y. Birol Saygı
İstanbul Topkapı Üniversitesi
Yazılım ve teknoloji, her gün mümkün olanın sınırlarını zorlamaya devam etmektedir. Tedarik zinciri, bunun özellikle belirgin olduğu bir yerdir. Yakın gelecekte hem tüketiciler hem de endüstri için gıda tedarik zincirini değiştirebilecek sürücüsüz kamyonlarla başlayarak bazı yenilikler dikkate alımladır. Freightliner, Mayıs ayında ticari büyük kamyonunu Nevada otoyolunda test etti. Kamyon, Seviye 3 otonomiye ulaşmak için GPS, radar ve video kameralar kullanıyor, yani koşullar uygun olduğunda kamyon kendini sürebilmektedir. Gerekirse kontrolü yeniden sağlamak için direksiyonda bir sürücünün oturması gerekiyor. Inspiration'ı otoyol pilotu modunda çalıştırmak, bir uçaktaki otopilot sistemine benzemektedir. Bu teknoloji birden fazla fayda sağlamaktadır. Sürücünün bırakma, alma ve diğer işleri planlama gibi diğer görevleri yerine getirmesine izin vererek, çoklu görev davranışı azaltılır ve güvenlik artırılır. Aynı şekilde, yakıt ekonomisi otonom kamyonlarla önemli ölçüde iyileştirilebilir.
Bazen "yol trenleri" olarak adlandırılan takım oluşturma, oto pilot ile güçlendirilir. Çünkü sistem diğer araçların arkasında güvenli bir takip mesafesini korumak ve geçmeyi azaltmak için tasarlanmıştır. Sistem, iki araç arasındaki mesafeyi yaklaşık 7,5 metreye düşürmek için esasen öndeki kamyona kilitlenmek için araçtan araca iletişim teknolojisini kullanabilir. Bu "en iyi nokta" aerodinamiğin avantajlarının en çok gerçekleştiği yerdir. Bunun gibi sıkı bir oluşum, üç ila beş kamyondan oluşan bir takımın tek başına sürüşe kıyasla yüzde 5 ila 6 daha verimli çalışmasını sağlar. Sonuç olarak daha iyi yakıt verimliliği, azaltılmış emisyonlar, araçta daha az aşınma ve yıpranma.
Aynı zamanda, gıda tedarik zinciriyle ilgili bir avuç başka heyecan verici yenilik de vardır. İnternet destekli akıllı buzdolapları insanlara kartonda ne kadar süt kaldığını söyleyecek ve alışveriş listesine ekleyecek. Markette Google gözlük takan alışverişçiler kalori ve içerik bilgileri de dahil olmak üzere derinlemesine ürün bilgisi alıyor, alışverişlerini elektronik olarak ödüyor ve yola çıkıyor. Taşımacılık ve lojistik operasyonları telematik, yazılım çözümleri ve teknoloji araçlarıyla üretkenlik, görünürlük, işbirliği, verimlilik ve güvenlikte yeni eşiklere ulaşırken, tarım sektöründe hassas tarım da büyük karlar sağlıyor. Bu yeniliklerin ikincil faydaları çok derindir. Bunlar arasında gıda israfında azalma, daha iyi çevre yönetimi ve doğal kaynakların yönetimi ve gıda güvenliği ve emniyetinin artması sayılabilir. Lojistik dünyası hızla gelişmekte ve sektör hızlı gelişmektedir. Ayrıca, gıda sektörünün kendisi temel değişiklikler geçiriyor ve bu durum lojistiği etkilemektedir.
Trend 1: Her şeyden önce gıda güvenliği
Tarla ile tabak arasındaki zincir çok uzun olabilir ve birçok zorluk yaratabilir. Bu nedenle Avrupa, riskleri mümkün olduğunca azaltmak için kapsamlı bir hijyen standartları ve sıcaklık kontrol kuralları seti dayatıyor. Yenilikçi tedarik zinciri sistemlerinin sıcaklığı ölçmek ve kontrol etmekten daha fazlasını yapabilmesi gerektiğidir. Ayrıca, yalnızca depoda değil, aynı zamanda aracın kendisinde de her zaman ayarlama ve iyileştirme yapabilmeleri gerekir. Bu arada, doğru sıcaklık gıda güvenliğini sağlamada tek faktör değildir. Işık ve nem de özellikle oda sıcaklığında saklandığında rol oynar. Bu akıllı sistemler küçük işletmeler için karmaşık ve pahalıdır. Akıllı teknolojiye yatırım yapabilen büyük oyuncular ile sınırlı bütçelere sahip küçük oyuncular arasında bir uçurum yaratma tehlikesi vardır.
- Kusursuz hijyen ve dikkatli soğutma en önemli önceliklerdir
- Hükümet kontrolü ve kendi kendini izlemenin bir karışımı, katı düzenlemelere uyumu garanti eder
- Soğutma ve dondurma teknolojisine yapılan yatırım sürekli artmaktadır
- Tedarik zincirindeki her halka eş sorumludur
- Depo bir stok odası olarak hizmet vermektedir
Trend 2: Soğuk zincir ivme kazanıyor
Güvenli gıda büyük ölçüde nakliye sırasında soğuk zincirin kalitesine bağlıdır. Ve bunun kolay bir iş olmadığı ortaya çıkıyor. Bu yüzden bu zincirler akıllı sensörler ve gerçek zamanlı veri akışlarından oluşan bir ağa dönüşüyor. Bu fırsatlar sunuyor ancak aynı zamanda birçok zorluk da yaratıyor. Büyük teknolojik değişimler depoda değil, daha çok depoya gidiş ve dönüş yolunda gerçekleşiyor. Soğuk zincire elma ve armut gibi giderek daha fazla ürün ekleniyor. Ayrıca, yetiştiriciden depoya kadar olan tüm nakliyenin, rota ne kadar kısa olursa olsun, doğru bir şekilde soğutulması gerekiyor. Yani bu, mevcut yeniliğin esas olarak taşımacılıkta bulunduğu ve bulunacağı anlamına geliyor. Dahası, taşımacılık sektörü geleneksel dizel yakıtlı soğutma ünitelerinden yavaş yavaş uzaklaşıyor ve sistematik olarak akıllı, elektrikli soğutma teknolojisine geçiyor. Soğuk zincir boyunca gerçek zamanlı sıcaklık verileri norm haline geliyor. Ancak belki de en büyük zorluk enerji tedarikidir. Sadece soğutma ve dondurma çok fazla enerji gerektirmez, aynı zamanda depolama otomasyonu da gerektirir. Yeşil elektriğe geçmek çok paraya mal olur, ancak uzun vadede bu yatırımlar kendini amorti edecektir.
- Soğutmalı dağıtımın önemi artmaya devam ediyor
- Lojistik tesisleri soğutulmuş depolamaya daha da fazla odaklanıyor
- Verimliliği en üst düzeye çıkarma: tek bir taşımacılık, farklı sıcaklıklar
- Daha fazla sürdürülebilirliğe doğru kayma başladı
Trend 3: Ev teslimatı tavan yapıyor
Son yıllarda tüketiciler e-ticaretin rahatlığına yenik düştü. Artık daha sık evden çalıştığımız için, ev teslimatının pratik faydaları her zamankinden daha açık. Yani e-ticaretin patlayıcı büyümesi gıda lojistiğini de etkiliyor. Üreticiden toptancıya ve süpermarkete giden geleneksel rota artık tek seçenek değildir. Yeni oyuncular pazara giriyor ve bunlar eskiden olduğu gibi mobil süpermarketler gibi çalışıyor. Mahalle başına sabit zaman dilimleri kullanıyorlar ve sürdürülebilir, elektrikli teslimat araçları kullanıyorlar. Şehirlerdeki birçok tüketici bazen 10 dakika içinde hızlı teslimat bekliyor. Flaş tedarikçiler buna bisikletli kuryeleriyle yanıt veriyor. Şehirler merkezlerinde küçük depolar kullanıyorlar. Umut vaat ediyorlar ancak iş modelleri geleceğe dönük görünmüyor. Ancak evlere teslimatlar, mağazaların stoklanmasından çok daha karmaşıktır. Onlar için en büyük zorluk, tedarik zincirlerindeki darboğazlardan kaçınmak ve böylece siparişleri ve teslimatları kademelendirmek. Muhtemelen teslimat robotları bir çözüm sunuyor ancak özellikle soğutulmuş ürünler söz konusu olduğunda, bunların yaygınlaşması en az 10 ila 15 yıl sürecek.
- E-ticaret yeni bir iş modeli yaratıyor
- Yeni tedarik zinciri perakendecileri dışarıda bırakıyor
- Büyük depolar küçük şehir merkezleri haline geliyor
- Teslimatlar hızlı ama aynı zamanda sürdürülebilir olmalı
Trend 4: Algoritma için her şey
Tedarik zincirinizi gerçekten en iyi şekilde düzenlemek isteniyorsa, çok sayıda veriye ihtiyaç vardır. Bir tedarikçi olarak, müşteriler hakkında ne kadar çok şey bilinirse, onlara hizmet etmek o kadar kolay olur. Ve gıda lojistiğinde bu hayati önem taşır. Taze gıda ürünleri söz konusu olduğunda tahmin yürütmeye yer yoktur. Verilere bu şekilde odaklanmak elbette yeni bir şey değildir. Mevcut evrim çok tanıdık, sadece çok daha hızlı bir tempoda ve çok daha farklı uygulamalarla gerçekleşiyor. Marketlere verimli bir şekilde tedarik sağlamak ve ev teslimatlarını en iyi şekilde organize etmek için sadece planlama araçlarına değil, aynı zamanda trafik sıkışıklığı, yol çalışmaları ve hava durumu raporları gibi harici verilere de ihtiyaç duyulmaktadır. Veriler sadece tedarik zincirlerini daha verimli hale getirmekle kalmıyor, aynı zamanda lojistik binalarını da etkiliyor. Dahili taşımaların teslim sürelerini azaltmak için yeni düzenlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu sadece daha kısa yolculuklara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda stokları azaltma fırsatı da sağlamaktadır. Ancak daha fazla malın hızlı bir şekilde elleçlenmesi daha fazla yükleme ve boşaltma rıhtımı anlamına da gelmektedir. Ayrıca, şeffaf olması gereken zincirlerin öngörülebilirliği için de verilere ihtiyaç duyulmaktadır. Şirketler tedarik zincirlerini mümkün olduğunca şeffaf hale getirmek için ERP (kurumsal kaynak planlama) yazılımı kullanmaktadır. Böyle bir sistem, bir şirketin çeşitli faaliyetlerini (üretim, satın alma, pazarlama, İK, vb.) bir bütün halinde birleştirir. Ancak özellikle gıda lojistiği gibi karmaşık bir sektörde hala iyileştirme için çok yer vardır. Şehirlerdeki ev teslimatlarını optimize etmek, en büyük zorluk olan teslimatların kaçırılması sorununu çözmek için bile giderek daha fazla veriye ihtiyaç duyacaktır.
- Veriler araçlardır, %100 öngörülebilirlik hedeftir,
- Ancak tedarik zinciri savunmasız kalmaya devam ediyor,
- Akıllı yazılım sürdürülebilir kentsel lojistiği yeniden şekillendirmektedir.
