Türkiye’nin yaşadığı büyük depremlerden çıkarılan dersleri, hasarların gerçek nedenlerini ve önümüzdeki olası riskler (Bitlis, Bingöl, Kütahya, Balıkesir, İstanbul vb.) için bireysel ve kamusal düzeyde yapılması gerekenleri tek bir bütünlük içinde, açık ve sahaya yakın bir dille anlattım.
Bizlere verilmiş olan bir lütfu “unutmak” iyi amaçla değil yanlış amaçla kullanıyoruz.
Her bir kıtanın bir zamanlar sular ile çevrili olduğunu, milyonlarca yıl sonra birleştiğini, her bir kıtanın bir levha olduğunu, bu her bir levhanın sürekli hareket ederek jeopolitik konumu nedeniyle Türkiye’ninde ortasında bulunduğu ve bu sebeple sarsıntıların oluşturduğu depremin bir doğa ve doğal bir olay olduğunu unutmamak gerekiyor. Bu durumdan kaçamazsınız.
Depremlerden kormak mı, yoksa hazırlıklı olmak mı?
Risk yönetimi mi? Kriz yönetimi mi?
1. Türkiye’de Büyük Depremler: Ne Yaşadık, Ne Öğrendik?
- 1999 Marmara – Gölcük Depremi
Sorun Neydi?: Düşük beton kalitesi, Donatı eksiklikleri, Zemin etüdü yapılmadan inşa edilmiş yapılar, Denetimsiz ve kaçak yapılaşma.
Sonuç Ne Oldu? 17 binden fazla can kaybı, Sanayi, limanlar ve lojistik altyapı ağır hasar aldı.Alınan Ders: Deprem öldürmez, kötü bina öldürür.
- Van Depremi (2011)
Sorun Neydi?: Yeni yapılmış binaların bile çökmesi, Müteahhitlik ve denetim sistemindeki çöküş.
Alınan Ders: Dünyanın en iyi yönetmeliği Türkiye’de, ancak “Yönetmelik var ama uygulanmıyorsa anlamı yok”.
- Erzincan (1939 & 1992)
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri
İlk günlerdeki ilgi ve endişe aylar içinde azalırken deprem gerçeğinin de toplumda unutulmaya yüz tuttuğu gözleniyor. Çabuk mu unutuyoruz?
Toplumun deprem gerçeğine ilk dönemdeki kadar ilgi göstermemesinin bir örneği İstanbul bazında yaşanıyor. Uzmanların büyük bir deprem beklediği İstanbul'da 6 Şubat'ın hemen ardından binalarının denetimi için başvuranların sayısında şu anda büyük düşüş var. Ve artık kimse bugün bu talepte bulunmuyor. Oysa ki, Silivri açıklarında 23 Nisan’da yaşanmış olan 6.2 M deprem bir şeylerin hatırlatmasını yapar gibiydi. Ardından, Balıkesir Sındırgı salladı ve uyardı.
2. Hasarın Gerçek Nedenleri (Depremden Bağımsız Olanlar)
a. Yapısal Nedenler: *Kolon kesilmesi *Yanlış kat ilaveleri *Taşıyıcı sistemle oynanması *Düşük beton ve demir kalitesib. İdari ve Sistemik Nedenler: *İmar afları *Denetim firmalarının kağıt üzerinde kalması *Fay hatlarının bilindiği halde dikkate alınmamasıc. Toplumsal Nedenler: *Bana bir şey olmaz” algısı *Afeti kader olarak görme *Bireysel hazırlık eksikliği3. Önümüzdeki Büyük Risk Alanları ve Anlamı- İstanbul: *Ekonominin %40’ı burada. *Limanlar, sanayi, finans, lojistik merkez, *Bir İstanbul depremi = Ulusal kriz
- Bingöl – Bitlis Hattı: *Doğu Anadolu Fay Sistemi, *Sessiz ama yüksek enerji birikimi
- Kütahya – Balıkesir: *Ege graben sistemi, *Orta ölçekli ama sık depremler, *Sanayi ve maden altyapısı risk altında
Ev ve Aile Düzeyinde: Binanın performans analizini yaptır, Kolon-kirişlere asla müdahale etme, Afet & Acil Durum Çantası hazırla (Su, ilaç, powerbank, düdük, el feneri, gıda, kıyafet, pilli radyo vb.), Aile içi toplanma ve iletişim planı hazırla.
Bilinç ve Davranış: Deprem anında panik yapma, ayakta durmaya, koşmaya çalışma, hedef küçültmek için “Yat-korun-tutun” ve/ya “Çök–kapan–tutun” refleksini geliştir. Asansör kullanmama (eski binalarda), Deprem sonrası binayı tahliye et, binaya hemen girme.
5. Şirketler, Lojistik ve Sanayi İçin Hayati Hazırlıklar
- Depo raf sistemlerinin sismik sabitlenmesi; Çapraz bağlama, Arka stop barları, Palet düşme önleyici sistemler
- Tehlikeli ve yüksek değerli ürünler için özel alanlar
- Acil durum senaryoları (yangın + deprem birlikte düşünülmeli)
- Alternatif depo / güzergâh planları
- Personel için düzenli tatbikat
- Deprem sonrası ayakta kalan firmalar, önceden plan yapanlardır.
- Depo, ofis ve operasyon binaları için yapı performans analizi yaptırılmalıdır.
- Zemin etüdü raporları güncel değilse yenilenmelidir.
- Kolon, kiriş ve taşıyıcı sistemlerde kesinlikle tadilat yapılmamalıdır.
- Çatı, cephe, asma kat ve güneş paneli gibi ek yükler kontrol edilmelidir.
- Forklift, reach truck ve transpaletler için güvenli park alanları belirlenmelidir.
- Ağır ürünler alt raflara yerleştirilmelidir.
- Kimyasal, yanıcı, patlayıcı ürünler için: Ayrı ve izole alan, Sızdırmaz kaplama, Otomatik yangın bastırma sistemleri.
- Acil Durum Ekipleri oluşturulmalıdır: Arama–kurtarma (m2 ve çalışan sayısına göre), yangın, ilk yardım, tahliye ve toplanma.
- Tüm personel için yılda en az 2 deprem tatbikatı yapılmalıdır.
- Vardiya bazlı sorumluluk listeleri hazırlanmalıdır.
- Kritik evraklar dijital ortamda yedeklenmelidir.
- ERP, WMS ve TMS sistemleri için farklı lokasyonda yedekleme yapılmalıdır.
- Manuel operasyon senaryoları (kağıtla çalışma planı) hazır tutulmalıdır.
- Deprem senaryoları yıllık olarak güncellenmelidir.
- Tek tesis, tek şehir, tek liman bağımlılığı azaltılmalıdır.
- DASK + Ticari deprem sigortaları yeterlilik açısından gözden geçirilmelidir.
- Sözleşmelere mücbir sebep ve afet maddeleri eklenmelidir.
- Afet bilinci şirket kültürünün parçası olmalıdır.
- Yeni personel oryantasyonuna deprem eğitimi eklenmelidir.
- Deprem sonrası ayakta kalan lojistik firmaları:
- En ucuz binaya değil, en güvenli yapıya yatırım yapanlardır.
- Sigortaya değil, hazırlığa güvenenlerdir.
- Krizi değil, sürekliliği yönetenlerdir.
